Operacja zaćmy przebiegła bez komplikacji. Przez jakiś czas widzenie było wyraźne - a teraz obraz znów robi się mglisty, kolory wyblakłe, nocna jazda samochodem coraz trudniejsza. Zmiana okularów nic nie daje. To jeden z najczęstszych powodów, dla których pacjenci po operacji zaćmy wracają do okulisty - i ma nazwę: zaćma wtórna.

Dobra wiadomość: to powikłanie jest w pełni uleczalne. Poniżej wyjaśniamy, dlaczego powstaje, jak je rozpoznać i co dalej.

Czym jest zaćma wtórna?

W trakcie operacji zaćmy pierwotnej chirurg usuwa własną zmętniałą soczewkę oka i w jej miejscu wszczepia sztuczną soczewkę wewnątrzgałkową (IOL). Naturalny ruszt, jakim jest tylna torebka soczewki, zostaje zachowany celowo - stanowi stabilne oparcie dla implantu.

Jednak u części operowanych pacjentów komórki nabłonka soczewki, które pozostały po zabiegu, mogą namnażać się i migrować na powierzchnię torebki, powodując jej stopniowe zmętnienie. Ten proces nazywamy zaćmą wtórną.

Wyróżniane są dwa główne typy zmian:

• włóknieniowy (torebka marszczy się i twardnieje)

• proliferacyjny (komórki namnażają się, tworząc charakterystyczne skupiska zwane perłami Elschniga).

  
  

Oba typy prowadzą do podobnych objawów klinicznych, ale mogą różnić się dynamiką narastania zmian.

Jak często występuje?

Zaćma wtórna to najczęstsze późne powikłanie operacji zaćmy. Nowoczesne techniki chirurgiczne i udoskonalone implanty znacząco zmniejszyły jej częstość — jednak nadal jej nie wyeliminowały. Badania kliniczne wskazują, że pewien stopień zmętnienia torebki pojawia się u blisko 30% pacjentów już w ciągu 3 miesięcy od zabiegu, choć klinicznie istotne pogorszenie wzroku wymagające leczenia dotyczy mniejszej grupy i zwykle narasta w kolejnych latach. Zaćma wtórna może pojawić się zarówno kilka tygodni, jak i wiele lat po operacji.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Główną przyczyną zaćmy wtórnej jest biologiczna aktywność komórek nabłonka soczewki pozostałych po operacji - namnażają się, migrują i przekształcają pod wpływem czynników wzrostu obecnych w oku.

Procesowi temu sprzyja kilka czynników:

• Cukrzyca i zaburzenia metaboliczne

• Długotrwałe stosowanie kortykosteroidów ogólnoustrojowych

• Choroby zapalne gałki ocznej (zapalenie błony naczyniowej, jaskra, pseudoeksfoliacja)

• Wysoka krótkowzroczność

• Urazy oka w wywiadzie

• Młodszy wiek - paradoksalnie, zaćma wtórna pojawia się szybciej u młodszych pacjentów, ponieważ ich komórki nabłonkowe są bardziej aktywne; badania potwierdzają, że wiek jest odwrotnie skorelowany z ryzykiem wczesnego PCO

• Przebycie operacji witrektomii tylnej (PPV) przed operacją zaćmy - w tej grupie zmętnienie torebki pojawia się u ponad 50% pacjentów już w ciągu 3 miesięcy od zabiegu

  
  

Warto podkreślić, że wystąpienie zaćmy wtórnej nie oznacza, że operacja zaćmy pierwotnej została przeprowadzona nieprawidłowo. Jest to naturalny proces biologiczny, któremu nie zawsze można zapobiec.

Objawy zaćmy wtórnej

Zaćma wtórna objawia się w sposób podobny do zaćmy pierwotnej. Pacjent, który po operacji przez jakiś czas widział wyraźnie, zaczyna stopniowo odczuwać pogorszenie wzroku.

Do typowych objawów należą:

• Obniżona ostrość wzroku - zarówno do dali, jak i do bliży

• Przymglenie lub zamglenie obrazu, którego nie poprawia zmiana okularów

• Wrażenie oglądania przez zabrudzoną szybę lub „mgłę"

• Zmieniona percepcja barw - kolory mogą wydawać się wyblakłe lub mniej nasycone

• Zwiększona wrażliwość na światło i olśnienia

• Trudności z widzeniem w słabym oświetleniu, szczególnie w nocy

• „Plamki" lub „muszki" w polu widzenia

  
  

Ważny sygnał diagnostyczny: pogorszenie wzroku, które nie ustępuje po zmianie okularów - u pacjenta po operacji zaćmy zawsze powinno skłonić do wizyty okulistycznej.

Jak rozpoznaje się zaćmę wtórną?

Rozpoznanie zaćmy wtórnej opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym przeprowadzonym przez okulistę. Podstawowe metody diagnostyczne obejmują:

• Badanie refrakcji - pozwala wykluczyć zmianę korekcji okularowej jako przyczynę objawów

• Biomikroskopia (badanie w lampie szczelinowej) - umożliwia ocenę tylnej torebki soczewki i stopnia jej zmętnienia

• Optyczna koherentna tomografia (OCT) oka - pomocna w wykluczeniu innych przyczyn pogorszenia wzroku, takich jak zmiany na siatkówce czy obrzęk plamki

  
  

Właściwa diagnostyka jest istotna również dlatego, że zmętnienie torebki tylnej utrudnia okuliście ocenę dna oka - co ma szczególne znaczenie u pacjentów ze współistniejącym zwyrodnieniem plamki czy jaskrą.

Kiedy zgłosić się do okulisty?

Do okulisty warto się zgłosić, jeżeli po operacji zaćmy pierwotnej zauważysz:

• Stopniowe pogorszenie wzroku, którego nie poprawia zmiana okularów

• Pojawienie się „mgły" lub zamglenia obrazu

• Nasilone olśnienia lub trudności z widzeniem nocą

• Jakiekolwiek niepokojące zmiany w jakości widzenia

  
  

Regularne wizyty kontrolne po operacji zaćmy są kluczowe dla wczesnego wykrycia powikłań. Jeżeli obserwujesz u siebie opisane objawy, nie czekaj na planową wizytę - zgłoś się wcześniej.

Leczenie zaćmy wtórnej

Zaćma wtórna jest w pełni uleczalna. Metodą z wyboru jest kapsulotomia laserowa Nd:YAG - zabieg, który przywraca wyraźne widzenie u ponad 95% pacjentów, zwykle niemal natychmiast po jego wykonaniu.

Zabieg polega na laserowym wykonaniu otworu w zmętniałej torebce tylnej soczewki, co przywraca światłu swobodny dostęp do wnętrza gałki ocznej i eliminuje źródło zaburzeń widzenia. Procedura jest ambulatoryjna i nie wymaga hospitalizacji.

Przebieg zabiegu, czas trwania wizyty oraz zalecenia pooperacyjne okulista omawia indywidualnie podczas wizyty kwalifikacyjnej. Więcej szczegółów znajdziesz w opisie usługi: Kapsulotomia laserowa Nd:YAG w Optima Medical.

Po zabiegu przez kilka dni stosuje się krople przeciwzapalne. Poprawa widzenia następuje zwykle szybko - większość pacjentów odczuwa ją jeszcze tego samego dnia lub w ciągu kilku kolejnych.

Kapsulotomia laserowa jest procedurą wykonywaną jednorazowo - zmętnienie torebki tylnej po wykonaniu otworu laserowego nie nawraca.

Profilaktyka i kontrola pooperacyjna

Całkowite zapobieżenie zaćmie wtórnej nie zawsze jest możliwe. Współczesne techniki operacyjne i nowoczesne implanty soczewek znacząco zmniejszyły częstotliwość jej występowania, jednak pewne ryzyko nadal istnieje.

Kluczowe znaczenie ma:

• Regularna kontrola okulistyczna po operacji zaćmy - również wtedy, gdy wzrok wydaje się dobry

• Zgłaszanie się do okulisty przy jakichkolwiek zmianach w jakości widzenia

• Informowanie lekarza o wszelkich schorzeniach ogólnoustrojowych (cukrzyca, choroby autoimmunologiczne, stosowane leki)

• Ochrona oczu przed promieniowaniem UVV

Podsumowanie

Zaćma wtórna to powikłanie, które może pojawić się po operacji zaćmy pierwotnej - niezależnie od jakości zabiegu. Objawia się stopniowym pogorszeniem wzroku niepoddającym się korekcji okularowej. Rozpoznanie opiera się na badaniu okulistycznym, a metodą leczenia jest kapsulotomia laserowa Nd:YAG. - skuteczna u ponad 95% pacjentów i wykonywana jednorazowo.

Wczesne rozpoznanie i regularna kontrola okulistyczna pozwalają na szybkie wdrożenie leczenia i przywrócenie dobrej jakości widzenia.

Jeśli po operacji zaćmy wzrok zaczął się znów pogarszać:

→ Chcesz zrozumieć temat głębiej? Zaćma wtórna - mechanizmy, czynniki ryzyka, FAQ (artykuł edukacyjny)

→ Wizyta w Krakowie: Kapsulotomia laserowa Nd:YAG - Optima Medical Group →

📞 537 800 807

Tekst powstał na podstawie aktualnego piśmiennictwa naukowego:

1. Wang Y., Cao K., Li M., Wan X.H. Posterior capsular Opacification: Pathogenesis, challenges, and innovative therapeutic strategies. Experimental Eye Research, 2025; 259: 110585. https://doi.org/10.1016/j.exer.2025.110585

2. Gu X., Chen X., Jin G., Wang L., Zhang E., Wang W., Liu Z., Luo L. Early-Onset Posterior Capsule Opacification: Incidence, Severity, and Risk Factors. Ophthalmology and Therapy, 2022; 11: 113–123. https://doi.org/10.1007/s40123-021-00408-4