OCT, czyli optyczna koherentna tomografia, to bezkontaktowe i nieinwazyjne badanie obrazowe oka. Pokazuje przekrój siatkówki, plamki i tarczy nerwu wzrokowego z dokładnością do kilku mikrometrów – bez zastrzyków, bez kontrastu i bez bólu. Dzięki temu lekarz może wykryć zmiany, których nie widać w zwykłym badaniu dna oka, i porównywać je w czasie.

Czym jest badanie OCT?

Metodę opisano w 1991 roku (Huang i wsp., 1991) i od tego czasu stała się jednym z podstawowych badań w okulistyce. Aparat kieruje do oka wiązkę światła bliskiej podczerwieni i rejestruje światło odbite od kolejnych warstw siatkówki. Na tej podstawie komputer tworzy obraz przekroju – przypominający przekrój tkanki pod mikroskopem, ale wykonany bez naruszania oka.

Współczesne aparaty, czyli tomografy spektralne (SD-OCT), skanują 50–100 razy szybciej niż urządzenia starszej generacji i rozróżniają szczegóły wielkości 4–7 mikrometrów (Murthy i wsp., 2016). Światło używane w badaniu jest bezpieczne dla oka.

Jak przebiega badanie OCT?

Pacjent siada przed aparatem i opiera brodę oraz czoło na podpórce. Patrzy na punkt świetlny wewnątrz urządzenia, a osoba wykonująca badanie podpowiada, gdzie kierować wzrok. Skan jednego oka trwa kilka sekund, całe badanie zwykle kilka do kilkunastu minut. Aparat nie dotyka oka, a badanie nie boli.

Obraz jest gotowy od razu, ale wynik ocenia lekarz okulista – wydruk z kolorowymi mapami i liczbami nie jest przeznaczony do samodzielnej interpretacji. Wskazania i sposób czytania wyniku opisujemy we wpisie W jakich przypadkach wskazane jest wykonanie badania OCT?.

Czy przed badaniem OCT trzeba rozszerzać źrenice?

Badania porównujące skany wykonane przed zakropleniem oczu i po nim pokazują, że rozszerzenie źrenicy nie zmienia pomiarów współczesnego OCT ani jakości obrazu (Tanga i wsp., 2015). Krople rozszerzające bywają potrzebne np. przy bardzo wąskiej źrenicy, przy zaćmie albo wtedy, gdy podczas tej samej wizyty lekarz ogląda dno oka.

W Optimie samo badanie OCT wykonujemy bez rozszerzania źrenic. Krople podajemy tylko wtedy, gdy wymaga tego inne badanie z tej samej wizyty – na przykład badanie dna oka w pakiecie jaskrowym albo gdy pacjent umawia OCT razem z badaniem dna oka. Po zakropleniu widzenie przez kilka godzin może być niewyraźne, a oczy wrażliwe na światło – w tym czasie nie należy prowadzić samochodu.

Kiedy wykonuje się badanie OCT?

Najczęstsze wskazania:

• podejrzenie jaskry albo kontrola jej przebiegu – OCT mierzy grubość warstwy włókien nerwowych wokół tarczy nerwu wzrokowego i komórek zwojowych w plamce (Bussel i wsp., 2014); służy temu badanie OCT tarczy nerwu wzrokowego i plamki,

• choroby plamki i siatkówki, np. zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD), obrzęk plamki, błona nasiatkówkowa, otwór w plamce – OCT plamki,

• zmiany samego nerwu wzrokowego, np. druzy lub obrzęk tarczy – OCT tarczy nerwu wzrokowego,

• cukrzyca – ocena cukrzycowego obrzęku plamki,

• kontrola leczenia, np. zastrzyków do oka w AMD lub obrzęku plamki.

OCT uzupełnia badanie lekarskie, ale go nie zastępuje. Przy jaskrze nie wystarcza jako jedyne badanie – lekarz ocenia też ciśnienie w oku, pole widzenia i kąt przesączania (Bussel i wsp., 2014).

Jakie choroby można wykryć w badaniu OCT?

• AMD, czyli zwyrodnienie plamki związane z wiekiem. OCT pokazuje druzy – złogi pod siatkówką w okolicy plamki – a w postaci wysiękowej płyn w siatkówce i pod nią (Murthy i wsp., 2016). W tej postaci OCT powtarza się regularnie, bo na jego podstawie lekarz decyduje o kolejnych zastrzykach do oka.

• Obrzęk plamki, w tym torbielowaty i cukrzycowy.

• Błonę nasiatkówkową, otwór w plamce i pociąganie siatkówki przez ciało szkliste.

• Centralną surowiczą chorioretinopatię, czyli płyn pod siatkówką w plamce.

• Jaskrę – ścieńczenie warstwy włókien nerwowych i komórek zwojowych.

• Zmiany tarczy nerwu wzrokowego, np. druzy i obrzęk tarczy.

Naczynia plamki bez podawania kontrastu ocenia odmiana badania – Angio-OCT plamki.

Jak przygotować się do badania OCT?

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Nie trzeba zdejmować soczewek kontaktowych, można też przyjść w makijażu. Warto zabrać wyniki wcześniejszych badań OCT – pozwalają porównać zmiany w czasie – oraz listę przyjmowanych leków.

Przy aktywnej infekcji oka, np. zapaleniu spojówek z wydzieliną, lepiej przełożyć badanie – wydzielina może zaburzyć obraz i utrudnić ocenę wyniku.

Jeśli lekarz zalecił OCT albo zauważasz pogorszenie widzenia, falowanie linii prostych lub plamę w centrum pola widzenia, umów się na wizytę: Konsultacja okulistyczna dorosłych. Lekarz dobierze właściwy rodzaj badania.

Piśmiennictwo

[1] Huang D, Swanson EA, Lin CP, Schuman JS, Stinson WG, Chang W, et al. Optical coherence tomography. Science. 1991;254(5035):1178–1181. doi:10.1126/science.1957169

[2] Murthy RK, Haji S, Sambhav K, Grover S, Chalam KV. Clinical applications of spectral domain optical coherence tomography in retinal diseases. Biomed J. 2016;39(2):107–120. doi:10.1016/j.bj.2016.04.003

[3] Tanga L, Roberti G, Oddone F, Quaranta L, Ferrazza M, Berardo F, et al. Evaluating the effect of pupil dilation on spectral-domain optical coherence tomography measurements and their quality score. BMC Ophthalmol. 2015;15:175. doi:10.1186/s12886-015-0168-y

[4] Bussel II, Wollstein G, Schuman JS. OCT for glaucoma diagnosis, screening and detection of glaucoma progression. Br J Ophthalmol. 2014;98(Suppl 2):ii15–ii19. doi:10.1136/bjophthalmol-2013-304326