Badanie OCT, czyli optyczna koherentna tomografia, pokazuje przekrój siatkówki, plamki i tarczy nerwu wzrokowego oraz mierzy grubość ich warstw. Z tego wpisu dowiesz się, kiedy lekarz zleca OCT, co widać na wydruku, co oznacza wynik „poniżej normy” i dlaczego wynik zawsze ocenia lekarz. Czym jest samo badanie i jak przebiega, opisujemy we wpisie OCT oka – co to jest, jak przebiega i kiedy wykonać to badanie?.

Kiedy wykonuje się badanie OCT?

OCT zleca lekarz, gdy chce dokładnie ocenić siatkówkę, plamkę albo nerw wzrokowy. Najczęstsze wskazania:

• podejrzenie jaskry, jaskra w rodzinie albo kontrola jaskry już leczonej – OCT mierzy warstwę włókien nerwowych wokół tarczy nerwu wzrokowego i komórki zwojowe w plamce (Bussel i wsp., 2014),

• zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) – zarówno rozpoznanie, jak i kontrola leczenia postaci wysiękowej zastrzykami do oka (Schmidt-Erfurth i wsp., 2014),

• cukrzyca – ocena cukrzycowego obrzęku plamki i kontrola jego leczenia (Schmidt-Erfurth i wsp., 2017),

• podejrzenie błony nasiatkówkowej, otworu w plamce lub pociągania siatkówki przez ciało szkliste,

• centralna surowicza chorioretinopatia i inne choroby, w których pod siatkówką gromadzi się płyn,

• wysoka krótkowzroczność – zmiany w plamce związane z wydłużeniem gałki ocznej,

• zmiany tarczy nerwu wzrokowego, np. druzy albo obrzęk tarczy.

Do lekarza warto zgłosić się także wtedy, gdy pojawi się pogorszenie widzenia w centrum, falowanie lub wyginanie linii prostych albo plama przed okiem. O tym, czy potrzebne jest OCT, decyduje lekarz po badaniu. Nagłe błyski i „firanka” przed okiem wymagają pilnej wizyty – wtedy najpierw bada się dno oka.

Które badanie OCT wybrać?

W Optimie wykonujemy kilka rodzajów OCT. Różnią się tym, którą część oka obejmuje skan:

• OCT tarczy nerwu wzrokowego i plamki – obie struktury podczas jednej wizyty; najczęściej przy jaskrze lub jej podejrzeniu i przy niewyjaśnionym pogorszeniu widzenia,

• OCT tarczy nerwu wzrokowego – sam nerw wzrokowy, np. druzy lub obrzęk tarczy,

• OCT plamki – choroby plamki i siatkówki centralnej,

• Angio-OCT plamki – naczynia plamki, bez podawania kontrastu.

Rodzaj badania dobiera lekarz. Jeśli nie masz skierowania, zacznij od wizyty: Konsultacja okulistyczna dorosłych.

Jak przebiega badanie i czy trzeba rozszerzać źrenice?

Badanie trwa kilka do kilkunastu minut, nie boli, a aparat nie dotyka oka. Rozszerzenie źrenicy nie zmienia pomiarów współczesnego OCT (Tanga i wsp., 2015). W Optimie samo badanie OCT wykonujemy bez kropli. Źrenice rozszerzamy tylko wtedy, gdy wymaga tego inne badanie z tej samej wizyty, np. badanie dna oka w pakiecie jaskrowym. Soczewek kontaktowych nie trzeba zdejmować, a makijaż nie przeszkadza. Przy aktywnej infekcji oka badanie lepiej przełożyć.

Jak czytać wynik badania OCT?

Wydruk z badania zwykle zawiera trzy rodzaje informacji:

• przekroje – czarno-białe lub kolorowe obrazy warstw siatkówki, na których lekarz szuka płynu, złogów, pociągania czy przerwania warstw (Murthy i wsp., 2016),

• mapy grubości – kolorowe mapy pokazujące, gdzie siatkówka albo warstwa włókien nerwowych jest grubsza lub cieńsza,

• tabele i wykresy z porównaniem do normy – aparat zestawia pomiary z bazą danych zdrowych osób w podobnym wieku.

Kolory w tabelach porównania do normy mają zwykle takie znaczenie:

• zielony – wynik w zakresie typowym dla zdrowych osób,

• żółty – wynik graniczny, spotykany u około 5 na 100 zdrowych osób,

• czerwony – wynik poza normą, spotykany u mniej niż 1 na 100 zdrowych osób.

Kolor to statystyka, a nie rozpoznanie. Mówi tylko, jak często taki pomiar zdarza się u zdrowych osób. Dlatego wynik zawsze ocenia lekarz – razem z obrazem przekrojów, badaniem oka i wynikami innych badań.

Co oznacza wynik OCT poniżej normy?

Wynik „poniżej normy” albo czerwone pole na wydruku nie oznacza automatycznie choroby. Na pomiar wpływają m.in. budowa oka i otaczających tkanek oraz inne choroby oka (Bussel i wsp., 2014). Wynik może zafałszować:

• wysoka krótkowzroczność i nietypowa budowa tarczy nerwu wzrokowego – baza danych aparatu nie obejmuje wszystkich wariantów budowy oka,

• zaćma lub inne zmętnienia, suche oko, mruganie i ruchy oka w trakcie skanu – obniżają jakość obrazu,

• błąd automatycznego wyznaczenia granic warstw przez program aparatu.

Z kolei wynik nieprawidłowy potwierdzony przez lekarza może oznaczać chorobę, np. ścieńczenie włókien nerwowych w jaskrze albo pogrubienie siatkówki w obrzęku plamki. O dalszym postępowaniu decyduje lekarz – czasem wystarczy powtórzyć badanie, czasem potrzebne są dodatkowe badania, np. pole widzenia.

Czy prawidłowy wynik OCT wyklucza chorobę?

Prawidłowy wynik oznacza, że mierzone struktury mieszczą się w zakresie typowym dla zdrowych osób i na przekrojach nie widać zmian. Nie zastępuje jednak pełnego badania okulistycznego. Przy jaskrze OCT nie wystarcza jako jedyne badanie – lekarz ocenia też ciśnienie w oku, pole widzenia i kąt przesączania (Bussel i wsp., 2014).

Duże znaczenie ma porównywanie wyników w czasie. Przy kolejnych badaniach aparat może zestawić nowy pomiar z poprzednimi i pokazać, czy zmiany postępują szybciej, niż wynikałoby to z wieku (Bussel i wsp., 2014). Dlatego warto przynosić na wizytę wcześniejsze wyniki OCT.

Kto wykonuje badanie OCT w Optimie?

Badanie wykonuje lekarz okulista albo optometrysta. Wynik pacjent otrzymuje w formie wydruku, a ocenia go lekarz okulista. Badania wykonujemy w Optima Medical w Krakowie, ul. Mieczysława Medweckiego 7/U5.

Piśmiennictwo

[1] Bussel II, Wollstein G, Schuman JS. OCT for glaucoma diagnosis, screening and detection of glaucoma progression. Br J Ophthalmol. 2014;98(Suppl 2):ii15–ii19. doi:10.1136/bjophthalmol-2013-304326

[2] Schmidt-Erfurth U, Chong V, Loewenstein A, Larsen M, Souied E, Schlingemann R, et al. Guidelines for the management of neovascular age-related macular degeneration by the European Society of Retina Specialists (EURETINA). Br J Ophthalmol. 2014;98(9):1144–1167. doi:10.1136/bjophthalmol-2014-305702

[3] Schmidt-Erfurth U, Garcia-Arumi J, Bandello F, Berg K, Chakravarthy U, Gerendas BS, et al. Guidelines for the management of diabetic macular edema by the European Society of Retina Specialists (EURETINA). Ophthalmologica. 2017;237(4):185–222. doi:10.1159/000458539

[4] Tanga L, Roberti G, Oddone F, Quaranta L, Ferrazza M, Berardo F, et al. Evaluating the effect of pupil dilation on spectral-domain optical coherence tomography measurements and their quality score. BMC Ophthalmol. 2015;15:175. doi:10.1186/s12886-015-0168-y

[5] Murthy RK, Haji S, Sambhav K, Grover S, Chalam KV. Clinical applications of spectral domain optical coherence tomography in retinal diseases. Biomed J. 2016;39(2):107–120. doi:10.1016/j.bj.2016.04.003