top of page
2 wrz 2025
5 minut(y) czytania

Zaktualizowano: 4 dni temu


Testy widzenia obuocznego u dziecka i dorosłego

Badanie widzenia obuocznego – jak przebiega i co można dzięki niemu wykryć?


Uśmiechnięty chłopiec w okularach

Widzenie obuoczne to zdolność łączenia obrazów z obu oczu w jeden. Umożliwia ocenę głębi, orientację w przestrzeni i koordynację wzrokowo-ruchową. Badanie widzenia obuocznego składa się z kilku testów, a ich zakres dobiera się do objawów i wieku pacjenta [1, 2].


Badanie pozwala wykryć m.in. zeza jawnego i ukrytego (heteroforię), niewydolność konwergencji, czyli trudność ze zbliżaniem oczu przy patrzeniu z bliska, niewydolność akomodacji, tłumienie obrazu z jednego oka oraz obniżone widzenie przestrzenne. Niewydolność konwergencji stwierdza się, zależnie od badania, u 2,25–17,6% uczniów i studentów [3].


Każda metoda w pewnym stopniu zmienia naturalne warunki patrzenia, dlatego wyniki różnych testów nie są w pełni porównywalne [4, 5]. Wynik ocenia się łącznie, a nie na podstawie jednego testu.


Test zasłaniania, ruchomość oczu, konwergencja i akomodacja


Badanie zaczyna się zwykle od testów podstawowych. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego wymieniają wśród nich ocenę ostrości wzroku do dali i bliży, badanie ruchomości oczu oraz test zasłaniania do dali i bliży [1].


Test zasłaniania (cover test)


Badający zasłania na przemian jedno i drugie oko i obserwuje, czy oko odsłonięte wykonuje ruch nastawczy. Pozwala to odróżnić zeza jawnego od ukrytego (heteroforii). Wielkość odchylenia mierzy się pryzmatami w naprzemiennym pryzmatycznym teście zasłaniania [1]. Pomiar heteroforii ma ograniczoną powtarzalność: w badaniu porównującym cztery metody nie wszystkie pozwalały wiarygodnie wykryć różnicę 4 dioptrii pryzmatycznych, dlatego niewielkie zmiany między wizytami ocenia się ostrożnie [5].


Ruchomość oczu


Pacjent śledzi wzrokiem przedmiot w dziewięciu kierunkach spojrzenia. Badanie wykrywa ograniczenia ruchów gałek ocznych [1].


Punkt bliży konwergencji


Pacjent patrzy na zbliżający się przedmiot, a badający notuje odległość, przy której pojawia się podwójne widzenie albo jedno oko odchyla się na zewnątrz. Punkt bliży konwergencji oddalony o 6 cm lub więcej jest jednym z kryteriów niewydolności konwergencji [3].


Akomodacja


Akomodacja to zdolność oka do ustawiania ostrości z bliska. Jej amplitudę mierzy się, przybliżając tekst do oka do chwili trwałego rozmycia. Wynik porównuje się z minimalną wartością oczekiwaną dla wieku (wzór Hofstettera: 15 − 0,25 × wiek). Wynik niższy o co najmniej 2 dioptrie jest podstawowym kryterium niewydolności akomodacji. Ocenia się też sprawność akomodacji, czyli szybkość zmiany ostrości przy użyciu soczewek ±2,00 D [6].


Synoptofor – kompleksowa ocena funkcji obuocznych


Synoptofor to jedno z podstawowych urządzeń do oceny widzenia obuocznego. Umożliwia pomiar kąta zeza, a także ocenę:


  • jednoczesnego postrzegania,

  • fuzji (łączenia dwóch obrazów w jeden),

  • widzenia przestrzennego (stereopsji).


Urządzenie ma dwa ruchome ramiona z wziernikami. Do każdego wkłada się inny obrazek, który widzi tylko jedno oko, a układ optyczny daje wrażenie patrzenia w dal. Dzięki temu można sprawdzić, czy oczy prawidłowo współpracują.


Badanie kąta zeza


W trakcie badania mierzy się m.in. kąt obiektywny zeza, który odzwierciedla rzeczywiste ustawienie osi oczu, oraz kąt subiektywny, określany na podstawie połączenia dwóch obrazów przez pacjenta. Zgodność obu kątów świadczy o prawidłowej korespondencji siatkówkowej. W kolejnych etapach bada się zdolność do fuzji, czyli łączenia dwóch podobnych obrazków w jeden. Zakres fuzji, mierzony w stopniach, pokazuje, w jakim zakresie oczy utrzymują pojedynczy obraz przy zmianie ustawienia ramion urządzenia.


Pomiar kąta zeza wykonuje lekarz strabolog w ramach wizyty Diagnostyka zeza, a pełną ocenę współpracy oczu – ortoptystka podczas wizyty Diagnoza ortoptyczna – ocena współpracy oczu i funkcji widzenia. Badanie można też wykonać osobno: Badanie na synoptoforze i Badanie na ekranie Hessa.


Ocena stereopsji (widzenia przestrzennego)


Do badania trzeciego stopnia widzenia obuocznego, czyli stereopsji, wykorzystuje się obrazki lekko przesunięte względem siebie, które po złączeniu dają wrażenie głębi. Pacjent może na przykład oglądać akwarium i wskazać rybę, która znajduje się najbliżej. Dokładność widzenia przestrzennego określa się w sekundach kątowych: im mniejsza wartość, tym lepsza stereopsja.


Test czterech świateł Wortha


Test ocenia fuzję czuciową, czyli zdolność łączenia obrazów z obu oczu [2]. Pacjent zakłada okulary z filtrem czerwonym przed jednym okiem i zielonym przed drugim i patrzy na tablicę lub latarkę z czterema światłami. Przy prawidłowej fuzji widzi cztery światła: dwa zielone, jedno czerwone i jedno w kolorze mieszanym. Dwa lub trzy światła wskazują na tłumienie obrazu z jednego oka, a pięć – na podwójne widzenie.


Test Bagoliniego


Pacjent zakłada okulary z delikatnie prążkowanymi szkłami i patrzy na punktowe światło. Każde oko widzi smugę światła ustawioną pod innym kątem. Przy prawidłowej współpracy oczu smugi tworzą literę „X”. Brak jednej smugi lub jej przerwanie wskazuje na tłumienie obrazu z jednego oka. Test należy do metod oceny widzenia obuocznego wymienianych w wytycznych PTO [1].


Testy polaryzacyjne i pryzmatyczne


Testy polaryzacyjne wykorzystują okulary z filtrami polaryzacyjnymi i tablice, których część widzi tylko jedno oko. Pozwala to ocenić współpracę oczu i widzenie przestrzenne.


Zakres fuzji ocenia się listwą pryzmatyczną lub pryzmatem obrotowym [2]. Moc pryzmatu zwiększa się stopniowo, aż pojawi się podwójne widzenie. Przy podejrzeniu niewydolności konwergencji za nieprawidłowy uznaje się zakres fuzji dodatniej z bliska mniejszy niż 15 dioptrii pryzmatycznych albo mniejszy niż dwukrotność heteroforii z bliska (kryterium Shearda) [3].


Stereotesty dla dzieci – Lang, mucha, TNO


Stereotesty oceniają trzeci stopień widzenia obuocznego, czyli widzenie przestrzenne. Wytyczne PTO wymieniają wśród nich test muchy i test TNO [1].


  • Test Langa nie wymaga okularów: figury ukryte w strukturze punktów widać tylko przy prawidłowym widzeniu przestrzennym. U najmłodszych wynik ocenia się na podstawie ruchów oczu; w ten sposób test Lang II udaje się wykonać u ponad 90% dzieci już od 6. miesiąca życia [4].

  • W teście muchy pacjent w okularach polaryzacyjnych ogląda rysunek muchy. Dziecko, które widzi muchę trójwymiarowo, próbuje „złapać ją za skrzydło”.

  • Test TNO wykorzystuje okulary z filtrem czerwonym i zielonym oraz tablice z ukrytymi figurami. Stosuje się go u dzieci i dorosłych, a kolejne tablice pozwalają ocenić dokładność stereopsji.


Testy wymagające wskazania lub nazwania obrazka udaje się wiarygodnie wykonać zwykle od 4.–5. roku życia [4]. Więcej o widzeniu przestrzennym piszemy w artykule Widzenie stereoskopowe – co to jest, jak działa i jak je zbadać?


Badanie widzenia obuocznego wykonuje w Optima Medical ortoptystka podczas wizyty Diagnoza ortoptyczna – ocena współpracy oczu i funkcji widzenia. Wizytę można umówić telefonicznie lub przez rejestrację on-line. Telefon i godziny pracy rejestracji są na stronie Kontakt.


Wszystkie usługi optometryczne opisujemy w dziale Optometria.


FAQ – badanie widzenia obuocznego


Na czym polega badanie synoptoforem?


Synoptofor to urządzenie do oceny kąta zeza, jednoczesnego postrzegania, fuzji i widzenia przestrzennego. Pacjent patrzy na obrazki, a ortoptystka ocenia ustawienie i współpracę oczu.


Czy badanie widzenia obuocznego jest bolesne?


Nie. Testy są bezbolesne i nieinwazyjne. Polegają na patrzeniu na obrazki lub światła, czasem przez specjalne okulary.


W jakim wieku można przeprowadzić badanie widzenia obuocznego?


Proste testy, np. test Langa, można wykonać już u niemowląt, oceniając ruchy oczu dziecka. Testy wymagające odpowiedzi dziecka wykonuje się zwykle od 4.–5. roku życia [4]. W Optima Medical badamy dzieci od ukończonego 1. roku życia.


Co oznacza brak widzenia stereoskopowego?


Brak stereopsji może wynikać z zeza, niedowidzenia lub tłumienia obrazu z jednego oka [7] i wymaga dalszej diagnostyki. Zaburzenia współpracy oczu mogą dawać także mniej oczywiste objawy, jak zawroty głowy i nudności. Opisujemy je w artykule Zawroty głowy i nudności? To może być BVD – zaburzenie widzenia obuocznego.


Co to jest niewydolność konwergencji?


To częste zaburzenie widzenia obuocznego, w którym oczy mają tendencję do odchylania się na zewnątrz, a ich zbliżanie przy czytaniu i pracy z bliska jest utrudnione. Może powodować zmęczenie oczu, bóle głowy, podwójne widzenie i wrażenie przesuwania się liter [3]. Wytyczne PTO wskazują niewydolność konwergencji jako jedno z głównych wskazań do ćwiczeń ortoptycznych [1], a w przeglądzie Cochrane u dzieci najskuteczniejsza była terapia prowadzona w gabinecie, uzupełniana ćwiczeniami w domu [3].


Jeśli badanie wykaże zaburzenie współpracy oczu, kolejnym krokiem może być Terapia widzenia, którą prowadzą ortoptystka i optometrystka w gabinecie oraz w formie ćwiczeń domowych. Jej przebieg opisujemy w artykule Terapia widzenia – na czym polega i kiedy warto ją rozpocząć.


Piśmiennictwo


  1. Loba P i wsp. Wytyczne dotyczące postępowania w przypadku zeza u dzieci. Klin Oczna. 2022. doi:10.5114/ko.2022.118848

  2. Hutchinson AK i wsp. Pediatric Eye Evaluations Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2023. doi:10.1016/j.ophtha.2022.10.030

  3. Scheiman M i wsp. Interventions for convergence insufficiency: a network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2020. doi:10.1002/14651858.CD006768.pub3

  4. O'Connor AR, Tidbury LP. Stereopsis: are we assessing it in enough depth? Clin Exp Optom. 2018. doi:10.1111/cxo.12655

  5. Anstice NS i wsp. The repeatability and reproducibility of four techniques for measuring horizontal heterophoria: implications for clinical practice. J Optom. 2021. doi:10.1016/j.optom.2020.05.005

  6. Hussaindeen JR, Murali A. Accommodative Insufficiency: Prevalence, Impact and Treatment Options. Clin Optom (Auckl). 2020. doi:10.2147/OPTO.S224216

  7. Cruz OA i wsp. Amblyopia Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2023. doi:10.1016/j.ophtha.2022.11.003


Jak wygląda badanie widzenia obuocznego? Kompletny przewodnik dla pacjenta i rodzica

Home

/

Skontaktuj się z nami, pomożemy Ci!

bottom of page