Zaktualizowano: 5 dni temu

Widzenie przestrzenne – kluczowa cecha zdrowego wzroku

Widzenie przestrzenne, nazywane też stereopsją, to zdolność oceny głębi i odległości na podstawie niewielkiej różnicy między obrazami z obu oczu. Nie występuje od urodzenia: zaczyna się rozwijać około 3. miesiąca życia, najszybciej dojrzewa w pierwszym roku, a w kolejnych latach staje się coraz dokładniejsze [1]. Zez, niedowidzenie i nieskorygowana wada wzroku w tym okresie mogą zaburzyć jego rozwój [2, 3]. Ocena widzenia przestrzennego wymaga specjalistycznych testów, które opisujemy poniżej.
Co to jest widzenie stereoskopowe?
Każde oko widzi otoczenie z nieco innego miejsca. Mózg łączy oba obrazy w jeden, a z różnicy między nimi odczytuje głębię [1]. Widzenie stereoskopowe ułatwia czynności wymagające precyzyjnej oceny odległości z bliska, takie jak nawlekanie nitki, sięganie po przedmiot czy łapanie piłki. Obniżona stereopsja wiąże się z wolniejszym i mniej dokładnym wykonywaniem takich czynności [1, 4].
Oczy człowieka są skierowane do przodu, dlatego pola widzenia obu oczu w dużej części się nakładają. Do prawidłowego widzenia stereoskopowego potrzebny jest ostry obraz w każdym oku, prawidłowe ustawienie oczu i prawidłowa współpraca siatkówek obu oczu. Zaburzenia mogą więc wynikać z nieskorygowanej wady wzroku, zwłaszcza różnej w obu oczach, z zeza, z niedowidzenia albo z nieprawidłowej korespondencji siatkówkowej [2, 3].
Objawy braku widzenia przestrzennego
Objawy zaburzeń widzenia obuocznego bywają mylone ze zwykłym zmęczeniem. Mogą to być:
trudności z koncentracją przy czytaniu i pracy z bliska,
problemy z wykonywaniem precyzyjnych czynności z bliska,
bóle głowy,
szybkie zmęczenie oczu podczas czytania lub pracy przy komputerze,
gubienie miejsca w tekście i wrażenie przesuwania się liter,
podwójne widzenie,
kłopoty z oceną odległości i niezgrabność ruchów.
Część tych objawów, zwłaszcza zmęczenie oczu, bóle głowy, podwójne widzenie i trudności z koncentracją przy czytaniu, jest typowa dla niewydolności konwergencji, czyli trudności ze zbliżaniem oczu przy patrzeniu z bliska [5]. Objawy nie są swoiste, dlatego ich przyczynę wyjaśnia badanie.
Jak brak widzenia przestrzennego wpływa na życie?
Osoba bez widzenia stereoskopowego postrzega przestrzeń dzięki wskazówkom jednoocznym, takim jak perspektywa, wielkość przedmiotów, cienie i ruch, ale mniej dokładnie ocenia odległość w zadaniach wymagających precyzji, zwłaszcza z bliska [1]. Osoby, które utraciły stereopsję w dorosłości, odczuwają tę zmianę, ale z czasem częściowo się do niej adaptują [1]. W niektórych zawodach brak widzenia stereoskopowego może ograniczać możliwość pracy [3, 6].
Testy widzenia przestrzennego
Podczas testów każde oko widzi nieco inny obraz, uzyskany dzięki filtrom czerwono-zielonym lub polaryzacyjnym albo specjalnej budowie tablicy. Ocena stereopsji jest częścią badania widzenia obuocznego; wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego wymieniają wśród metod test muchy, test TNO i synoptofor [6]. Wynik podaje się w sekundach kątowych: im mniejsza wartość, tym dokładniejsze widzenie głębi. Szczegółowy opis testów zamieszczamy w artykule Widzenie stereoskopowe – co to jest, jak działa i jak je zbadać?
Test TNO
Test składa się z serii tablic z figurami ułożonymi z kolorowych kropek, oglądanych przez okulary z filtrem czerwonym i zielonym. Stosuje się go u dzieci i dorosłych; pierwsze tablice pokazują, czy widzenie przestrzenne występuje, a kolejne pozwalają ocenić jego dokładność.
Test Langa
Test nie wymaga okularów: figury ukryte w strukturze punktów widać tylko przy prawidłowym widzeniu przestrzennym. U najmłodszych wynik ocenia się na podstawie ruchów oczu; w ten sposób test Lang II udaje się wykonać u ponad 90% dzieci już od 6. miesiąca życia. Testy wymagające wskazania obrazka udaje się wiarygodnie wykonać zwykle od 4.–5. roku życia [1].
Test Stereo Fly
Test do oceny widzenia przestrzennego z bliska u dzieci i dorosłych, wykonywany w okularach polaryzacyjnych. Osoba z prawidłowym widzeniem stereoskopowym widzi rysunek muchy trójwymiarowo, a kolejne obrazki na planszy pozwalają ocenić dokładność widzenia głębi.
Wyniki różnych testów nie są w pełni porównywalne, a część testów może nie wykazać szczątkowego widzenia stereoskopowego, zwłaszcza u osób z zezem [1]. Dlatego wynik ocenia się łącznie z pozostałymi elementami badania widzenia obuocznego.
Leczenie zaburzeń widzenia przestrzennego
Leczenie zależy od przyczyny. Podstawą jest korekcja wady wzroku, a przy niedowidzeniu – leczenie niedowidzenia; skuteczne leczenie poprawia nie tylko ostrość wzroku, lecz także widzenie stereoskopowe [4]. Szanse na powodzenie leczenia niedowidzenia są największe u małych dzieci, choć poprawę ostrości wzroku uzyskuje się także u dzieci starszych [3]. Przy zezie postępowanie ustala lekarz strabolog, a ćwiczenia ortoptyczne mają udokumentowaną skuteczność przede wszystkim w niewydolności konwergencji i objawowych zezach ukrytych [6].
U dorosłych z niedowidzeniem w badaniach z terapią obuoczną i treningiem percepcyjnym obserwowano poprawę stereopsji, jednak były to głównie małe badania, a efekt bywał ograniczony [7].
W Optima Medical widzenie przestrzenne i współpracę oczu ocenia ortoptystka podczas wizyty Diagnoza ortoptyczna – ocena współpracy oczu i funkcji widzenia. Gdy przyczyną kłopotów jest zez, ustawienie oczu, kąt zeza i wadę wzroku ocenia lekarz strabolog: Diagnostyka zeza. Ćwiczenia prowadzimy na miejscu: Terapia widzenia.
Brak widzenia przestrzennego a praca zawodowa
Wysoki poziom widzenia stereoskopowego jest wymagany w niektórych zawodach [6]. Wymagania dotyczące widzenia obuocznego, w tym stereopsji, obowiązują m.in. w wojsku, policji, lotnictwie i chirurgii [3]. Wymagania wobec kierowców określają przepisy o badaniach lekarskich kierowców i zależą od kategorii prawa jazdy; o ich spełnieniu decyduje lekarz uprawniony do badań kierowców. Wymagania w poszczególnych zawodach omawiamy w artykule Widzenie stereoskopowe a praca zawodowa – dla kogo to kluczowa sprawność?
Wizytę można umówić telefonicznie lub przez rejestrację on-line. Telefon i godziny pracy rejestracji są na stronie Kontakt.
Wszystkie usługi optometryczne opisujemy w dziale Optometria.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest widzenie stereoskopowe i dlaczego jest ważne?
To zdolność oceny głębi i odległości na podstawie różnicy między obrazami z obu oczu. Ułatwia precyzyjne czynności z bliska i ocenę odległości [1].
Jakie są objawy zaburzeń widzenia przestrzennego?
Mogą to być trudności z koncentracją przy czytaniu, bóle głowy, zmęczenie oczu, podwójne widzenie oraz kłopoty z oceną odległości [5]. Objawy nie są swoiste, dlatego potrzebne jest badanie.
Kiedy warto wykonać test widzenia stereoskopowego?
Przy trudnościach z oceną odległości, szybkim męczeniu się oczu przy czytaniu lub pracy przy komputerze, a u dziecka – przy zezie, także okresowym, przekrzywianiu głowy lub kłopotach z precyzyjnymi czynnościami z bliska.
Czy zaburzenia widzenia przestrzennego można wyleczyć?
Zależy to od przyczyny i wieku. U dzieci leczenie wady wzroku, niedowidzenia i zeza w okresie dojrzewania układu wzrokowego daje największe szanse na poprawę, także widzenia stereoskopowego [3, 4]. U dorosłych możliwości są mniejsze i ocenia się je indywidualnie po badaniu. Gdy przyczyną jest zaburzenie współpracy oczu, pomocna może być Terapia widzenia.
Piśmiennictwo
O'Connor AR, Tidbury LP. Stereopsis: are we assessing it in enough depth? Clin Exp Optom. 2018. doi:10.1111/cxo.12655
Bakunowicz-Łazarczyk A i wsp. Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Okulistycznego oraz Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego w sprawie przesiewowych badań wzroku u dzieci. 2020.
Cruz OA i wsp. Amblyopia Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2023. doi:10.1016/j.ophtha.2022.11.003
Tailor V i wsp. Binocular versus standard occlusion or blurring treatment for unilateral amblyopia in children aged three to eight years. Cochrane Database Syst Rev. 2022. doi:10.1002/14651858.CD011347.pub3
Scheiman M i wsp. Interventions for convergence insufficiency: a network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2020. doi:10.1002/14651858.CD006768.pub3
Loba P i wsp. Wytyczne dotyczące postępowania w przypadku zeza u dzieci. Klin Oczna. 2022. doi:10.5114/ko.2022.118848
Chaturvedi I i wsp. Binocular vision therapy for the treatment of Amblyopia – A review. Indian J Ophthalmol. 2023. doi:10.4103/IJO.IJO_3098_22


