Zaktualizowano: 4 dni temu

Jak działa widzenie obuoczne i dlaczego jest tak ważne?

Widzenie obuoczne to zdolność łączenia obrazów z obu oczu w jeden. Oba oczy ustawiają się na ten sam punkt, mózg łączy oba obrazy (fuzja), a z niewielkiej różnicy między nimi odczytuje głębię (stereopsja) [1]. Ułatwia to ocenę odległości i precyzyjne czynności z bliska, takie jak chwytanie przedmiotów, rysowanie czy nawlekanie [1, 2].
Do prawidłowego widzenia obuocznego potrzebne są ostry obraz w każdym oku, prawidłowe ustawienie oczu i ich sprawna współpraca. Zaburzyć je mogą niedowidzenie, zez, wada wzroku oraz zmiany utrudniające dopływ światła do oka, np. zaćma wrodzona [3].
Rozwój widzenia obuocznego u dzieci
Okresowe odchylenie oczu jest częste u zdrowych noworodków i nie powinno niepokoić. Prawidłowa obuoczna koordynacja ruchów oczu pojawia się około 2. miesiąca życia, a od 4. miesiąca każdy zez wymaga pełnego badania okulistycznego [4]. Widzenie stereoskopowe zaczyna się rozwijać około 3. miesiąca życia, najszybciej dojrzewa w pierwszym roku, a w kolejnych latach staje się coraz dokładniejsze [1]. Ustawienie oczu w pierwszych miesiącach życia opisujemy w artykule Zez u niemowlęcia i małego dziecka – kiedy jest prawidłowy, a kiedy wymaga badania?
Jeśli jedno oko widzi niewyraźnie z powodu nieskorygowanej wady, zwłaszcza różnej w obu oczach, albo oczy są ustawione nieprawidłowo, mózg może tłumić obraz z jednego oka. Prowadzi to do niedowidzenia, nazywanego potocznie „leniwym okiem”, i do obniżenia widzenia przestrzennego [5, 6]. Szanse na skuteczne leczenie niedowidzenia są największe u małych dzieci [6]. Więcej w artykule Niedowidzenie (ambliopia) – przyczyny i stopnie.
Co zrobić, gdy pojawią się problemy z widzeniem obuocznym?
Badania okulistycznego wymagają zwłaszcza:
zez, także okresowy, widoczny np. przy zmęczeniu,
zasłanianie lub zamykanie jednego oka,
nietypowe ustawienie głowy przy patrzeniu,
mrużenie oczu,
podwójne widzenie,
u dzieci w wieku szkolnym – zmęczenie oczu, bóle głowy i gubienie miejsca w tekście przy czytaniu [7].
Objawy nie są swoiste, dlatego ich przyczynę wyjaśnia badanie. Zwykle potrzebne jest badanie u okulisty dziecięcego, który oceni zdrowie oczu i zmierzy wadę wzroku po kroplach porażających akomodację [4], oraz ocena współpracy oczu u ortoptystki: Diagnoza ortoptyczna – ocena współpracy oczu i funkcji widzenia. Gdy dziecko zezuje, ustawienie oczu ocenia lekarz strabolog: Diagnostyka zeza.
Rozwój widzenia obuocznego dziecka ocenia okulista dziecięcy podczas wizyty Konsultacja okulistyczna dzieci + badanie dna oka + dobór korekcji okularowej.
Najczęstsze przyczyny problemów z widzeniem obuocznym
U małych dzieci najczęstszą przyczyną są nieskorygowane wady wzroku, zwłaszcza nadwzroczność i różnica wad między oczami (różnowzroczność); mogą one prowadzić do niedowidzenia, zeza i zaburzeń rozwoju widzenia stereoskopowego [5]. Podstawą leczenia jest korekcja wady wzroku dobrana po porażeniu akomodacji [4].
U dzieci w wieku szkolnym częstym zaburzeniem jest niewydolność konwergencji, czyli trudność ze zbliżaniem oczu przy czytaniu. Może powodować zmęczenie oczu, bóle głowy, podwójne widzenie i trudności z koncentracją [7]. Wytyczne PTO wskazują ją jako jedno z głównych wskazań do ćwiczeń ortoptycznych [4], a w przeglądzie Cochrane u dzieci najskuteczniejsza była terapia prowadzona w gabinecie, uzupełniana ćwiczeniami w domu [7]. Przebieg badania opisujemy w artykule Jak wygląda badanie widzenia obuocznego? Kompletny przewodnik dla pacjenta i rodzica.
Podsumowanie
Prawidłowe widzenie obuoczne ułatwia dziecku ocenę odległości i precyzyjne czynności z bliska [1]. Dzieci rzadko same zgłaszają kłopoty z widzeniem, dlatego ważne są badania okresowe. W Optima Medical badamy dzieci od ukończonego 1. roku życia; pierwsze pełne badanie okulistyczne proponujemy w 2.–3. roku życia, także u dziecka bez objawów, a termin kolejnych kontroli ustala lekarz.
Wszystkie usługi optometryczne opisujemy w dziale Optometria.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest widzenie obuoczne i dlaczego jest istotne?
To zdolność łączenia obrazów z obu oczu w jeden. Umożliwia ocenę głębi i odległości oraz ułatwia precyzyjne czynności z bliska [1].
Jakie są pierwsze objawy zaburzeń widzenia obuocznego u dziecka?
Mogą to być zez, także okresowy, zasłanianie jednego oka, nietypowe ustawienie głowy, mrużenie oczu i podwójne widzenie, a u dzieci w wieku szkolnym zmęczenie oczu i bóle głowy przy czytaniu [7].
Czy zaburzenia widzenia obuocznego można leczyć?
Leczenie zależy od przyczyny: podstawą jest korekcja wady wzroku, przy niedowidzeniu leczenie niedowidzenia, a przy niewydolności konwergencji ćwiczenia ortoptyczne i terapia widzenia [4, 7]. Szanse na powodzenie są największe, gdy leczenie zaczyna się wcześnie [6].
Kiedy najlepiej zbadać dziecko pod kątem widzenia obuocznego?
Stanowisko Polskiego Towarzystwa Okulistycznego i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego zaleca badania przesiewowe wzroku w 6.–9. tygodniu, 6.–9. miesiącu, 3.–4., 6.–7. i 12.–13. roku życia [5]. Każdy zez utrzymujący się po 4. miesiącu życia wymaga pełnego badania okulistycznego [4].
Wizytę u okulisty dziecięcego można umówić telefonicznie lub przez rejestrację on-line. Telefon i godziny pracy rejestracji są na stronie Kontakt.
Gdy badanie potwierdzi zaburzenie widzenia obuocznego, kolejnym krokiem może być Terapia widzenia, prowadzona w gabinecie oraz w formie ćwiczeń domowych. Wszystkie usługi dla dzieci znajdziesz w dziale Okulistyka dziecięca.
Piśmiennictwo
O'Connor AR, Tidbury LP. Stereopsis: are we assessing it in enough depth? Clin Exp Optom. 2018. doi:10.1111/cxo.12655
Tailor V i wsp. Binocular versus standard occlusion or blurring treatment for unilateral amblyopia in children aged three to eight years. Cochrane Database Syst Rev. 2022. doi:10.1002/14651858.CD011347.pub3
Hutchinson AK i wsp. Pediatric Eye Evaluations Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2023. doi:10.1016/j.ophtha.2022.10.030
Loba P i wsp. Wytyczne dotyczące postępowania w przypadku zeza u dzieci. Klin Oczna. 2022. doi:10.5114/ko.2022.118848
Bakunowicz-Łazarczyk A i wsp. Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Okulistycznego oraz Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego w sprawie przesiewowych badań wzroku u dzieci. 2020.
Cruz OA i wsp. Amblyopia Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2023. doi:10.1016/j.ophtha.2022.11.003
Scheiman M i wsp. Interventions for convergence insufficiency: a network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2020. doi:10.1002/14651858.CD006768.pub3





