Czym jest niedowidzenie i jakie są jego przyczyny?

Niedowidzenie, czyli ambliopia, to stan obniżenia ostrości wzroku, który:

• jest spowodowany deprywacją sensoryczną (ograniczonym dostępem do bodźców wzrokowych) we wczesnym dzieciństwie (okres krytyczny przypada ok. 4. miesiąca życia),

• u dzieci może wynikać ze zmętnienia ośrodków optycznych, np. zaćmy wrodzonej, lub z całkowitego opadnięcia powieki (ptozy); często występuje bez organicznej przyczyny (ambliopia czynnościowa),

• rzadziej jest związany z nieprawidłowościami w budowie gałki ocznej, dróg wzrokowych lub mózgu,

• może dotyczyć jednego lub obojga oczu,

• polega na tłumieniu obrazu w okolicy plamki w oku zezującym lub gorzej widzącym; proces ten odbywa się na poziomie wzrokowych ośrodków korowych.

Stopnie niedowidzenia

W niedowidzeniu wyróżniamy następujące stopnie:

• dużego stopnia – ostrość wzroku 0,1 (10%) lub mniej,

• średniego stopnia – ostrość wzroku 0,1–0,3 (10–30%),

• małego stopnia – ostrość wzroku 0,3–0,6 (30–60%).

Niedowidzenie jest zjawiskiem stałym, długotrwałym i prowadzi do wyłączenia oka słabszego, zezującego z widzenia obuocznego. W dużym stopniu obniżona jest również wrażliwość na kontrast. Oko zezujące nastawia się na przedmiot nie plamką (miejscem z najlepszą ostrością), lecz miejscem ekscentrycznym siatkówki. Niedowidzenie jest ostateczną konsekwencją długo trwającego tłumienia (supresji), a wcześniej hamowania.

Hamowanie (inhibitio) jest psychicznym wyłączaniem wrażeń wzrokowych oka zezującego. Jeżeli występuje ono tylko przejściowo podczas obuocznego patrzenia, nazywane jest tłumieniem. Tłumienie jest pewnego rodzaju mechanizmem samoobronnym organizmu w sytuacji „zamieszania”, które powstaje, gdy na okolice plamek obojga oczu padają różne obrazy. Następstwem niedowidzenia jest nieprawidłowa koordynacja oko–ręka. Oko z ekscentryczną fiksacją wykonuje niespokojne ruchy, co wyklucza płynność i precyzję ruchów.

Celem działań terapeutycznych jest doprowadzenie do fiksacji centralnej w tych przypadkach, w których jest to możliwe. Więcej o związku zeza z niedowidzeniem w artykule „Zez u dziecka – kiedy wskazane jest badanie okulistyczne?”.