Zaktualizowano: 5 dni temu
Czym jest niedowidzenie i jakie są jego przyczyny?

Niedowidzenie, czyli ambliopia, to obniżenie ostrości wzroku, zwykle w jednym oku, rzadziej w obu, które utrzymuje się mimo najlepszej korekcji okularowej, choć badanie nie wykazuje choroby oka, która by je tłumaczyła [1]. Jest zaburzeniem rozwojowym: powstaje w okresie dojrzewania widzenia, gdy mózg nieprawidłowo przetwarza obraz z oka. Oko niedowidzące ma często także gorszą wrażliwość na kontrast i słabszą akomodację, a drugie oko bywa nie w pełni sprawne [2].
Niedowidzenie jest najczęstszą przyczyną obniżenia ostrości wzroku u dzieci [1]. Jego częstość zależy od badanej grupy i przyjętej definicji: w metaanalizie 97 badań obejmujących ponad 4,6 mln dzieci wyniosła 1,36%, nieco więcej u chłopców niż u dziewczynek [3], a wytyczne PTO podają 3–6% dzieci [1].
Wytyczne PTO wyróżniają rodzaje niedowidzenia według przyczyny [1]:
z różnowzroczności – gdy wady wzroku obu oczu wyraźnie się różnią,
zezowe – gdy oczy są ustawione nieprawidłowo,
deprywacyjne, czyli z nieużywania oka – gdy dopływ światła do oka utrudnia np. zaćma wrodzona lub opadnięta powieka,
ametropijne – przy dużej wadzie wzroku obu oczu,
okluzyjne – po czasowym zasłonięciu jednego oka.
Za czynniki sprzyjające niedowidzeniu (ambliogenne) u dzieci po 2. roku życia wytyczne PTO uznają m.in. różnicę wad między oczami powyżej 1,5 D, nadwzroczność powyżej 3,5 D, krótkowzroczność lub astygmatyzm powyżej 1,5 D, zez jawny większy niż 8 dioptrii pryzmatycznych oraz zmętnienie ośrodków optycznych oka na obszarze większym niż 1 mm [1]. Wady wzroku odpowiadają za 56–94% przypadków niedowidzenia [4]. Szczególnie wrażliwe są pierwsze 4 miesiące życia; krótkotrwałe zasłonięcie oka po tym okresie może nie wymagać leczenia [1].
Więcej o związku zeza z niedowidzeniem w artykule Zez u dziecka – kiedy wskazane jest badanie okulistyczne?
Stopnie niedowidzenia
Wytyczne PTO określają głębokość niedowidzenia na podstawie ostrości wzroku oka niedowidzącego [1]:
łagodne – ostrość wzroku do 0,6,
średnie – ostrość wzroku 0,5–0,25,
głębokie – ostrość wzroku 0,2–0,05.
Od głębokości niedowidzenia zależy leczenie. Zalecany czas zasłaniania oka lepiej widzącego wynosi 2, 4 lub 6 godzin dziennie, odpowiednio przy niedowidzeniu łagodnym, średnim i głębokim, a skuteczność atropinizacji jest porównywalna z zasłanianiem w niedowidzeniu łagodnym i średnim, przy głębszym zaś słabnie [1].
Jak rozpoznaje się niedowidzenie?
Niedowidzenie rozpoznaje się na podstawie pomiaru ostrości wzroku: podstawą jest różnica między oczami o co najmniej 2 rzędy na tablicy przy obecności czynników ambliogennych. U dzieci poniżej 3. roku życia, u których nie da się zmierzyć ostrości wzroku, do podjęcia działań wystarcza sama obecność tych czynników [1]. Dziecko wymaga pełnego badania okulistycznego z oceną ruchomości oczu, widzenia obuocznego, sposobu fiksacji i akomodacji, a wadę wzroku mierzy się po kroplach porażających akomodację, niezależnie od wieku [1].
U części dzieci oko niedowidzące patrzy nie środkiem plamki, lecz innym miejscem siatkówki (fiksacja ekscentryczna). Takie niedowidzenie często gorzej poddaje się leczeniu i wymaga zmodyfikowanego schematu zasłaniania [1].
Przyczynę niedowidzenia ocenia okulista dziecięcy podczas wizyty Konsultacja okulistyczna dzieci + badanie dna oka + dobór korekcji okularowej, a przy zezie lekarz strabolog: Diagnostyka zeza.

Dlaczego wczesne leczenie jest ważne?
Szanse na skuteczne leczenie niedowidzenia są największe u małych dzieci i z wiekiem maleją, choć poprawę można uzyskać także u starszych dzieci i nastolatków [2]. Wśród dorosłych niedowidzenie jest główną przyczyną jednostronnego upośledzenia widzenia [1]. W badaniu UK Biobank u 77% dorosłych w wieku 40–70 lat, u których rozpoznano niedowidzenie, utrzymywało się ono nadal. Wiązało się z rzadszym uprawianiem sportu oraz gorszym zdrowiem i samopoczuciem, nie stwierdzono natomiast jego związku z wykształceniem i sytuacją zawodową [5].
Leczenie wymaga cierpliwości dziecka i rodziców. Przegląd badań wskazuje, że zasłanianie oka, zwłaszcza u dzieci w wieku szkolnym, bywa dla dziecka i rodziców bardziej obciążające psychicznie niż leczenie atropiną lub samymi okularami [6]. Schemat leczenia ustala lekarz okulista lub ortoptystka [1], dlatego trudności z jego przestrzeganiem warto zgłaszać podczas wizyt kontrolnych.
Metody leczenia opisujemy we wpisie Terapie niedowidzenia w okulistyce dziecięcej.
Wizytę u okulisty dziecięcego można umówić telefonicznie lub przez rejestrację on-line. Telefon i godziny pracy rejestracji są na stronie Kontakt.
Wszystkie usługi dla dzieci znajdziesz w dziale Okulistyka dziecięca. Wszystkie usługi optometryczne opisujemy w dziale Optometria.
Piśmiennictwo
Loba P i wsp. Wytyczne dotyczące postępowania w przypadku niedowidzenia u dzieci. Klin Oczna. 2022. doi:10.5114/ko.2022.116826
Cruz OA i wsp. Amblyopia Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2023. doi:10.1016/j.ophtha.2022.11.003
Hu B i wsp. The global prevalence of amblyopia in children: a systematic review and meta-analysis. Front Pediatr. 2022. doi:10.3389/fped.2022.819998
Bakunowicz-Łazarczyk A i wsp. Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Okulistycznego oraz Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego w sprawie przesiewowych badań wzroku u dzieci. 2020.
Bountziouka V i wsp. Impact of persisting amblyopia on socioeconomic, health, and well-being outcomes in adult life: findings from the UK Biobank. Value Health. 2021. doi:10.1016/j.jval.2021.05.010
Haine L i wsp. The psychological impact of amblyopia treatment: a systematic literature review. Br Ir Orthopt J. 2025. doi:10.22599/bioj.426





