Zaktualizowano: 3 dni temu

Rodzice małych dzieci często pytają, czy zez u dziecka wymaga badania, czy dziecko może z niego „wyrosnąć” i czy z wizytą u okulisty można poczekać do 2. roku życia. Okresowe odchylenie oczu jest częste u zdrowych noworodków i nie powinno niepokoić. Prawidłowa współpraca ruchowa oczu pojawia się około 2. miesiąca życia, a od 4. miesiąca każdy zez wymaga pełnego badania okulistycznego, by ustalić jego przyczynę i podjąć leczenie [1].
Czym jest zez?

Zez to nieprawidłowe ustawienie oczu, przy którym oczy nie patrzą jednocześnie na ten sam punkt. Gdy oko odchyla się w stronę nosa, mówimy o zezie zbieżnym, a gdy w stronę skroni – o zezie rozbieżnym; zez może być też pionowy. Zez dotyczy 1,3–5,7% dzieci [1].
Od zeza trzeba odróżnić zez pozorny. Nie jest to zez, lecz wrażenie zeza wynikające z budowy twarzy, np. szerokiej, płaskiej nasady nosa i fałdu skórnego w wewnętrznym kąciku oka, albo z budowy oka [2]. Zez pozorny od prawdziwego odróżnia badanie, dlatego ocenę zawsze warto zostawić lekarzowi. Ustawienie oczu w pierwszych miesiącach życia i zez pozorny opisujemy szerzej w artykule Zez u niemowlęcia i małego dziecka – kiedy jest prawidłowy, a kiedy wymaga badania?
Przyczyny zeza u dzieci
Większość przypadków zeza u dzieci ma podłoże rozwojowe (wrodzone) lub jest skutkiem wady wzroku [1]. Zez może być jednak także objawem choroby oka, dlatego diagnostykę zawsze zaczyna się od pełnego badania okulistycznego z oceną dna oka [1]. Zez bywa wtórny m.in. do:
zaćmy wrodzonej,
retinopatii wcześniaków,
siatkówczaka, czyli nowotworu złośliwego oka u dzieci [1],
zmian w siatkówce lub nerwie wzrokowym, które obniżają widzenie jednego oka [2].
Zez, który pojawia się nagle, zwłaszcza gdy towarzyszy mu podwójne widzenie lub ograniczona ruchomość oka, wymaga pilnego badania. Jego przyczyny mogą być łagodne, ale także neurologiczne, np. zmiany wewnątrzczaszkowe lub uraz głowy [2, 3]. Ostry nabyty zez zbieżny leczy się dopiero po wykluczeniu przyczyn neurologicznych [1], co może wymagać konsultacji neurologicznej i badania obrazowego głowy [3].
„Leniwe oko”
Nawet gdy oko jest zdrowe, zez u małego dziecka może prowadzić do niedowidzenia, nazywanego potocznie leniwym okiem [2]. Niedowidzenie to obniżenie ostrości wzroku, zwykle w jednym oku, które utrzymuje się mimo najlepszej korekcji okularowej, choć badanie nie wykazuje choroby oka [4]. Przy zezie mózg otrzymuje z obu oczu obrazy, których nie może połączyć, i zaczyna pomijać obraz z oka zezującego, które z czasem widzi coraz słabiej [5]. Szanse na skuteczne leczenie niedowidzenia są największe u małych dzieci [5].
O leczeniu niedowidzenia piszemy we wpisie Terapie niedowidzenia w okulistyce dziecięcej.
Diagnoza zeza u dzieci
Badanie dziecka z zezem wymaga doświadczenia i cierpliwości, bo małe dzieci nie zawsze współpracują, np. protestują przy zasłanianiu oka. Obecność zeza jawnego i ukrytego potwierdza test zasłaniania (cover test), a u małych dzieci wykonuje się m.in. test Brücknera i test z pryzmatem na obecność fuzji. Kąt zeza mierzy się pryzmatami lub, gdy dziecko nie współpracuje, na podstawie odbicia światła na rogówkach (testy Hirschberga i Krimsky’ego). Widzenie przestrzenne ocenia się stereotestami, np. testem Muchy, Langa lub TNO, a kąt zeza i fuzję można zmierzyć także na synoptoforze [1].
Wadę wzroku u dziecka z zezem mierzy się zawsze po kroplach porażających akomodację, niezależnie od wieku [1]. Krople rozszerzają źrenice, a ich działanie trzeba odczekać, dlatego cała wizyta trwa zwykle 40–90 minut. Wadę wzroku mierzy się autorefraktometrem, a u młodszych dzieci ręcznym, by pomiar był szybki i nie stresował dziecka.
W Optima Medical diagnostykę zeza u dzieci prowadzi lekarz strabolog. Wizyta obejmuje ocenę ustawienia oczu, pomiar kąta zeza, badanie wady wzroku po kroplach i badanie dna oka, a w razie potrzeby dobór okularów. Lekarz strabolog prowadzi też kontrole po leczeniu zeza, w tym po operacji: Diagnostyka zeza. Pomiar na synoptoforze można wykonać także osobno: Badanie na synoptoforze. Kąt zeza i współpracę oczu ocenia też ortoptystka: Diagnostyka zeza u ortoptystki.
Wizytę u lekarza strabologa można umówić telefonicznie lub przez rejestrację on-line. Telefon i godziny pracy rejestracji są na stronie Kontakt.
Wszystkie usługi dla dzieci znajdziesz w dziale Okulistyka dziecięca.
Piśmiennictwo
Loba P i wsp. Wytyczne dotyczące postępowania w przypadku zeza u dzieci. Klin Oczna. 2022. doi:10.5114/ko.2022.118848
Sprunger DT i wsp. Esotropia and Exotropia Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2023. doi:10.1016/j.ophtha.2022.11.002
Lee MYR i wsp. Risk factors for acute acquired comitant esotropia in children and young adults: a systematic review. Br Ir Orthopt J. 2024. doi:10.22599/bioj.386
Loba P i wsp. Wytyczne dotyczące postępowania w przypadku niedowidzenia u dzieci. Klin Oczna. 2022. doi:10.5114/ko.2022.116826
Cruz OA i wsp. Amblyopia Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2023. doi:10.1016/j.ophtha.2022.11.003



