Zez to nie tylko zaburzenie widzenia obuocznego. Widoczne nieprawidłowe ustawienie oczu może wpływać na to, jak dziecko postrzega siebie i jak postrzegają je inni. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego uznają zez stwarzający problem natury estetycznej i psychospołecznej za jedno ze wskazań do leczenia [1], a w przeglądach badań dzieci z zezem miały niższą jakość życia niż ich rówieśnicy [2, 3].
Jak dzieci postrzegają rówieśnika z zezem?
Negatywne postawy wobec zeza pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie. W badaniu z udziałem lalek z zezem i bez zeza pojawiały się one około 6. roku życia. W badaniach, w których dzieci oceniały zdjęcia rówieśników, zarówno 5–6-latki, jak i dzieci w wieku 8–12 lat częściej wybierały rówieśników bez zeza, a dzieci od 6. roku życia rzadziej zapraszały rówieśnika z zezem na swoje urodziny [3].
Uprzedzenia dotyczą nie tylko rówieśników, ale także nauczycieli. Dzieci z zezem opowiadają o dokuczaniu z powodu ustawienia oczu, okularów lub zasłaniania oka [4].
Samoocena i nastrój dziecka
W metaanalizie z 2024 roku dzieci z zezem miały wyraźnie niższą jakość życia niż dzieci bez zeza [2]. Przegląd badań z 2025 roku potwierdził obniżoną jakość życia dzieci z zezem we wszystkich grupach wieku; nie udało się natomiast ustalić, od jakiego wieku zez zaczyna na nią wpływać [3].
W dużym badaniu z USA, obejmującym ponad 12 mln dzieci, u dzieci z zezem około dwukrotnie częściej rozpoznawano zaburzenia lękowe, a około 1,6 razy częściej zaburzenia depresyjne niż u dzieci bez chorób oczu. Było to badanie przekrojowe: pokazuje związek, ale nie dowodzi, że to zez jest przyczyną tych zaburzeń. Autorzy zwracają uwagę, że lekarze zajmujący się dziećmi z zezem powinni brać pod uwagę także ich samopoczucie psychiczne [4].
Dorosły z zezem od dzieciństwa
Zez, który utrzymuje się od dzieciństwa, może wpływać na życie dorosłe. W badaniu 128 osób w wieku co najmniej 15 lat z zezem od dzieciństwa ponad 80% badanych podało, że zez obniżał ich samoocenę, wywoływał zakłopotanie i utrudniał nawiązywanie kontaktu wzrokowego. Opisywano także trudności w relacjach z innymi i dyskryminację przy zatrudnieniu [3].
U dorosłych operowanych z powodów psychospołecznych badania zwykle wykazywały poprawę ustawienia oczu i jakości życia związanej ze zdrowiem, a pacjenci opisywali łatwiejsze wykonywanie codziennych czynności [5].
Co zmienia leczenie?
W metaanalizie z 2024 roku operacja zeza istotnie poprawiała jakość życia dzieci [2]. Leczenie zeza zaczyna się od korekcji wady wzroku i leczenia niedowidzenia, a główną formą leczenia wielu rodzajów zeza pozostaje operacja [1]. W Optima Medical nie wykonujemy operacji zeza: lekarz strabolog prowadzi diagnostykę i kontrole, a w razie potrzeby kieruje dziecko do ośrodka klinicznego. Więcej o tym, kiedy zbadać dziecko z zezem, w artykule Zez u dziecka – kiedy wskazane jest badanie okulistyczne?
Leczenie a samopoczucie dziecka
Samo leczenie też bywa obciążające. Przegląd badań wskazuje, że zasłanianie oka, zwłaszcza u dzieci w wieku szkolnym i przy zezie, wiąże się z większym stresem dziecka i rodziców niż leczenie atropiną lub samymi okularami [6]. Schemat leczenia ustala lekarz okulista lub ortoptystka [7], dlatego trudności z jego przestrzeganiem warto omawiać podczas wizyt kontrolnych. Metody leczenia niedowidzenia opisujemy w artykule Terapie niedowidzenia w okulistyce dziecięcej.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Od jakiego wieku dzieci zwracają uwagę na zez u rówieśników?
Negatywne postawy wobec zeza pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie; w badaniach były wyraźne od około 6. roku życia [3].
Czy operacja zeza to zabieg kosmetyczny?
Nie tylko. Wytyczne PTO uznają widoczny zez, który stwarza problem estetyczny i psychospołeczny, za jedno z czterech podstawowych wskazań do leczenia, obok wyrównawczego ustawienia głowy, podwójnego widzenia i objawów zmęczenia oczu [1]. U dzieci operacja zeza poprawiała jakość życia [2].
Czy zez zwiększa ryzyko depresji?
U dzieci z zezem częściej rozpoznawano zaburzenia lękowe i depresyjne, ale badania pokazują związek, a nie udowodnioną zależność przyczynową [4]. Jeśli dziecko jest przygnębione lub wycofane, warto powiedzieć o tym lekarzowi prowadzącemu.
Wizytę u lekarza strabologa można umówić telefonicznie lub przez rejestrację on-line. Telefon i godziny pracy rejestracji są na stronie Kontakt.
Wszystkie usługi dla dzieci znajdziesz w dziale Okulistyka dziecięca.
Piśmiennictwo
Loba P i wsp. Wytyczne dotyczące postępowania w przypadku zeza u dzieci. Klin Oczna. 2022. doi:10.5114/ko.2022.118848
Li D i wsp. Impact of vision impairment and ocular morbidity and their treatment on quality of life in children: a systematic review. Ophthalmology. 2024. doi:10.1016/j.ophtha.2023.09.005
Cecil A i wsp. At what age does strabismus impact quality of life in children? A narrative literature review. Br Ir Orthopt J. 2025. doi:10.22599/bioj.489
Lee YH i wsp. Association of strabismus with mood disorders, schizophrenia, and anxiety disorders among children. JAMA Ophthalmol. 2022. doi:10.1001/jamaophthalmol.2022.0137
Arblaster G i wsp. Strabismus surgery for psychosocial reasons – a literature review. Br Ir Orthopt J. 2024. doi:10.22599/bioj.352
Haine L i wsp. The psychological impact of amblyopia treatment: a systematic literature review. Br Ir Orthopt J. 2025. doi:10.22599/bioj.426
Loba P i wsp. Wytyczne dotyczące postępowania w przypadku niedowidzenia u dzieci. Klin Oczna. 2022. doi:10.5114/ko.2022.116826
