Krople z atropiną w bardzo niskim stężeniu to dziś jedna z najczęściej stosowanych metod spowalniania krótkowzroczności u dzieci. Rodzice często pytają, czy krople naprawdę działają, czy są bezpieczne i jak długo trzeba je stosować. Odpowiedź z badań jest uczciwa, ale optymistyczna: atropina nie zatrzymuje wady całkowicie, a jej skuteczność bywa różna, jednak u wielu dzieci spowalnia narastanie krótkowzroczności – a każda dioptria mniej ma znaczenie dla zdrowia oczu w dorosłości.
W tym artykule zbieramy najważniejsze wnioski z badań klinicznych, także tych przeprowadzonych u dzieci w Europie i w Polsce.
Dlaczego warto spowalniać krótkowzroczność
U dziecka krótkowzroczność zwykle narasta, bo gałka oczna rośnie i wydłuża się bardziej, niż powinna. Im wyższa wada w dorosłości, tym większe ryzyko chorób siatkówki i plamki – każda dodatkowa dioptria zwiększa ryzyko zwyrodnienia plamki o ok. 67% (Chen i wsp., 2024). Polskie Towarzystwo Okulistyczne podkreśla, że żadna metoda nie zatrzymuje narastania wady w 100%, a wybór leczenia należy do lekarza okulisty (Bakunowicz-Łazarczyk i wsp., 2021). Dlatego nawet umiarkowane spowolnienie wady jest dla dziecka realną korzyścią.
Czym jest atropina w leczeniu krótkowzroczności
Atropina to lek znany w okulistyce od dawna – w większym stężeniu stosuje się ją m.in. do rozszerzania źrenic przy badaniu. W kontroli krótkowzroczności używa się roztworów kilkadziesiąt razy słabszych, najczęściej w stężeniach od 0,01% do 0,05%. Dzięki temu krople zwykle nie przeszkadzają dziecku w codziennym widzeniu, a jednocześnie mogą hamować nadmierne wydłużanie gałki ocznej. Dokładny mechanizm jej działania nie jest jeszcze w pełni poznany.
Atropina jest jedynym lekiem o udokumentowanym działaniu w kontroli krótkowzroczności (Li, 2025). Jest lekiem na receptę – o jej zastosowaniu, stężeniu i czasie leczenia decyduje lekarz okulista po badaniu dziecka.
Czy atropina działa – co pokazują badania
Według konsensusu Światowego Towarzystwa Okulistyki Dziecięcej i Zeza (WSPOS) atropina w niskich stężeniach spowalnia narastanie wady o 30–60%, choć u ok. 10% dzieci odpowiedź jest słaba (Darusman i wsp., 2025). Skuteczność atropiny potwierdza przegląd Cochrane (Lawrenson i wsp., 2025), a metaanaliza porównująca osiem stężeń pokazała, że efekt nie rośnie proporcjonalnie do stężenia, natomiast działania niepożądane – tak (Ha i wsp., 2022).
Największe spowolnienie wady obserwowano w badaniach w Azji Wschodniej. W 5-letnim badaniu z Hongkongu najlepszą kontrolę uzyskano przy najwyższym z niskich stężeń (Zhang i wsp., 2024).
Atropina u dzieci w Europie i w Polsce
Dla rodziców w Polsce najważniejsze są badania przeprowadzone u dzieci europejskich. Pokazują one, że atropina działa, ale efekt bywa mniejszy niż w Azji:
w irlandzkim badaniu MOSAIC (250 dzieci, 2 lata) najniższe stężenie spowolniło wydłużanie gałki ocznej, a wyraźniejszy efekt dotyczył dzieci rasy białej (Loughman i wsp., 2024),
w trzecim roku tego badania nieco wyższe stężenie dało dodatkowe spowolnienie wady, kosztem częstszego nieostrego widzenia z bliska i światłowstrętu (Loughman i wsp., 2025),
w badaniu duńskim wydłużanie gałki ocznej było mniejsze o ok. 18% w ciągu 2 lat (Hansen i wsp., 2024),
w międzynarodowym badaniu CHAMP, prowadzonym w USA i Europie, krople spowolniły narastanie wady i wydłużanie gałki ocznej w ciągu 3 lat (Zadnik i wsp., 2023),
w badaniu amerykańskim PEDIG najniższe stężenie nie różniło się od placebo (Repka i wsp., 2023),
w polskim badaniu krople z atropiną spowalniały narastanie wady – lepiej u dzieci młodszych i z mniejszą wadą na początku leczenia – i były dobrze tolerowane (Szwajkowska i Bakunowicz-Łazarczyk, 2021).
Wniosek dla rodziców: atropina nie jest „cudownym lekiem”, ale u wielu dzieci realnie spowalnia narastanie krótkowzroczności. Skuteczność zależy od wieku, wyjściowej wady, stężenia i regularnego stosowania – dlatego tak ważne są kontrole, które pokazują, czy leczenie działa.
Czy atropina jest bezpieczna dla dziecka
W badaniach z atropiną w niskich stężeniach nie odnotowywano poważnych powikłań w obrębie oczu (Zadnik i wsp., 2023; Loughman i wsp., 2024). Najczęstsze objawy to wrażliwość na światło, gorsze widzenie z bliska, podrażnienie oka i nieco szersze źrenice. Występują częściej przy wyższych stężeniach i zwykle są łagodne (Lawrenson i wsp., 2025; Loughman i wsp., 2025). Jeśli dziecku przeszkadza światło lub ma trudności z czytaniem, warto zgłosić to lekarzowi – czasem wystarczy zmiana sposobu leczenia.
Jak długo trwa leczenie i co po odstawieniu kropli
Leczenie atropiną trwa zwykle co najmniej 2 lata, a często dłużej – tak długo, jak wada narasta. Decyzję o zakończeniu podejmuje lekarz, najczęściej gdy wada przez dłuższy czas pozostaje stabilna.
Po odstawieniu kropli wada u części dzieci znowu zaczyna narastać. W 5-letnim badaniu z Hongkongu u ok. 88% dzieci, które przerwały leczenie, konieczny był powrót do kropli – ponowne leczenie działało jednak podobnie dobrze jak leczenie ciągłe (Zhang i wsp., 2024). W badaniu MOSAIC po odstawieniu najniższego stężenia nie obserwowano przyspieszenia wady (Loughman i wsp., 2025), w badaniu australijskim takie przyspieszenie wystąpiło (Lee i wsp., 2024), a w badaniu duńskim po roku bez kropli różnice między grupami się zatarły (Hansen i wsp., 2025). Po atropinie efekt z odbicia bywa wyraźniejszy niż po metodach optycznych (Sánchez-Tena i wsp., 2024). Dlatego kontrole są potrzebne także po zakończeniu leczenia.
Czy atropina może zapobiec krótkowzroczności
W badaniu z Hongkongu u dzieci w wieku 4–9 lat, które jeszcze nie miały krótkowzroczności, krople z wyższym z niskich stężeń zmniejszyły odsetek dzieci, u których w ciągu 2 lat pojawiła się wada – z 53% do 28% (Yam i wsp., 2023). To obiecujący wynik, ale dotyczył dzieci pochodzenia chińskiego i nie jest jeszcze standardem postępowania. U dzieci z przedkrótkowzrocznością najważniejsze pozostają czas na zewnątrz i regularne badania.
Atropina razem z okularami lub soczewkami
Atropinę można łączyć z metodami optycznymi. W badaniu u dzieci europejskich połączenie okularów hamujących postęp krótkowzroczności z atropiną spowolniło narastanie wady o 70%, a każda z metod osobno – o 57% (Nucci i wsp., 2023). O doborze okularów decyduje okulista podczas wizyty Kwalifikacja do soczewek okularowych hamujących postęp krótkowzroczności u dzieci. Inne możliwości to miękkie soczewki kontaktowe – Dobór soczewek kontaktowych MiSight 1 day – oraz soczewki noszone w nocy – Dobór soczewek kontaktowych ortokeratologicznych. To jest wyrób medyczny, używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.
Porównanie wszystkich metod opisujemy w artykule Kontrola krótkowzroczności u dzieci: jak spowolnić progresję wady?, a o soczewkach piszemy w artykułach Soczewki kontaktowe MiSight® 1 day w kontroli krótkowzroczności u dzieci oraz Soczewki ortokeratologiczne – jak działają i dla kogo są?.
Kwalifikacja i kontrole w naszej placówce
O leczeniu atropiną decyduje lekarz okulista po pełnym badaniu dziecka – z oceną wady po kroplach i badaniem dna oka. Pełne badanie z doborem okularów opisujemy na stronie Konsultacja okulistyczna dzieci + badanie dna oka + dobór korekcji okularowej. Krótsze warianty wizyty to Konsultacja okulistyczna dzieci + badanie dna oka i Konsultacja okulistyczna dzieci.
W trakcie leczenia dziecko bada okulista zwykle co pół roku – z badaniem wady wzroku i dna oka. Zalecany, ale nieobowiązkowy jest pomiar długości gałki ocznej biometrem (badanie dodatkowo płatne), który dokładnie pokazuje tempo zmian. Więcej o leczeniu wad wzroku u dzieci znajdziesz na stronie Okulistyka dziecięca.
Najczęstsze pytania rodziców
Czy atropina cofnie krótkowzroczność?
Nie. Celem leczenia jest spowolnienie narastania wady, a nie jej zmniejszenie. Dziecko nadal potrzebuje okularów lub soczewek do ostrego widzenia.
Czy to te same krople, co przy badaniu wzroku?
To ta sama substancja, ale w leczeniu krótkowzroczności stosuje się roztwory wielokrotnie słabsze. Dlatego zwykle nie powodują one długotrwałego rozszerzenia źrenic ani wyraźnego pogorszenia widzenia z bliska, jak krople do badania.
Od jakiego wieku można stosować atropinę?
W badaniach uczestniczyły najczęściej dzieci w wieku szkolnym, od ok. 6 lat. O rozpoczęciu leczenia decyduje lekarz na podstawie wieku, wady i tempa jej narastania.
Czy atropina działa u każdego dziecka?
Nie u każdego w tym samym stopniu. U części dzieci efekt jest wyraźny, u części mniejszy. Regularne kontrole pozwalają ocenić, czy leczenie działa, i w razie potrzeby zmienić lub połączyć metody.
Wpis ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem okulistą.
Piśmiennictwo
Wiele z poniższych prac jest dostępnych bezpłatnie w internecie, np. w bazie PubMed Central.
Bakunowicz-Łazarczyk A, Filipek E, Hautz W, Modrzejewska M, Szaflik J, Urban B; Polskie Towarzystwo Okulistyczne, Sekcja Okulistyki Dziecięcej i Leczenia Zeza. Wytyczne dotyczące postępowania w krótkowzroczności postępującej u dzieci i młodzieży. Polskie Towarzystwo Okulistyczne (wydanie własne). 2021:1–30.
Chen Y, Mueller A, Morgan I, Larkin F, Wang Y, Zeng J, et al. Best practice in myopia control: insights and innovations for myopia prevention and control – a round table discussion. Br J Ophthalmol. 2024;108(7):913–914. doi:10.1136/bjo-2023-325112
Li L. Interpretation of expert consensus on the application of low-concentration atropine eye drops in the prevention and control of myopia in children and adolescents. Pediatr Investig. 2025;9(2):107–113. doi:10.1002/ped4.70002
Lawrenson JG, Huntjens B, Virgili G, Ng S, Dhakal R, Downie LE, et al. Interventions for myopia control in children: a living systematic review and network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2025;2(2):CD014758. doi:10.1002/14651858.CD014758.pub3
Darusman K, Kaur S, Leo SW, Morad Y, Nischal KK; World Society of Paediatric Ophthalmology and Strabismus. Myopia consensus statement 2025: interventions to slow the progression of myopia [Internet]. WSPOS; 2025 [cytowano 2026 paź 16]. Dostępne na: https://wspos.org/wp-content/uploads/2025/05/Myopia-Consensus-Statement2025.pdf
Ha A, Kim SJ, Shim SR, Kim YK, Jung JH. Efficacy and Safety of 8 Atropine Concentrations for Myopia Control in Children: A Network Meta-Analysis. Ophthalmology. 2022;129(3):322–333. doi:10.1016/j.ophtha.2021.10.016
Zhang XJ, Zhang Y, Yip BHK, Kam KW, Tang F, Ling X, et al. Five-year clinical trial of the Low-Concentration Atropine for Myopia Progression (LAMP) Study: phase 4 report. Ophthalmology. 2024;131(9):1011–1020. doi:10.1016/j.ophtha.2024.03.013
Loughman J, Kobia-Acquah E, Lingham G, Butler J, Loskutova E, Mackey DA, et al. Myopia outcome study of atropine in children: two-year result of daily 0.01% atropine in a European population. Acta Ophthalmol. 2024;102(3):e245–e256. doi:10.1111/aos.15761
Loughman J, Lingham G, Nkansah EK, Kobia-Acquah E, Flitcroft DI. Efficacy and safety of different atropine regimens for the treatment of myopia in children: three-year results of the MOSAIC randomized clinical trial. JAMA Ophthalmol. 2025;143(2):134–144. doi:10.1001/jamaophthalmol.2024.5703
Hansen NC, Hvid-Hansen A, Møller F, Bek T, Larsen DA, Jacobsen N, et al. Two-year results of 0.01% atropine eye drops and 0.1% loading dose for myopia progression reduction in Danish children: a placebo-controlled, randomized clinical trial. J Pers Med. 2024;14(2):175. doi:10.3390/jpm14020175
Hansen N, Hvid-Hansen A, Møller F, Bek T, Larsen D, Jacobsen N, et al. 3-year results of 0.01% and 0.1% loading dose atropine treatment including washout in Danish children with myopia: a placebo-controlled, randomised clinical trial. Br J Ophthalmol. 2025;109(9):1056–1063. doi:10.1136/bjo-2024-326918
Zadnik K, Schulman E, Flitcroft I, Fogt JS, Blumenfeld LC, Fong TM, et al. Efficacy and safety of 0.01% and 0.02% atropine for the treatment of pediatric myopia progression over 3 years: a randomized clinical trial. JAMA Ophthalmol. 2023;141(10):990–999. doi:10.1001/jamaophthalmol.2023.2097
Repka MX, Weise KK, Chandler DL, Wu R, Melia BM, Manny RE, et al. Low-dose 0.01% atropine eye drops vs placebo for myopia control: a randomized clinical trial. JAMA Ophthalmol. 2023;141(8):756–765. doi:10.1001/jamaophthalmol.2023.2855
Szwajkowska M, Bakunowicz-Łazarczyk A. Ocena leczenia krótkowzroczności z użyciem 0,01-procentowej atropiny u dzieci w Polsce. Klin Oczna. 2021;123(4):189–193. doi:10.5114/ko.2021.111819
Lee SSY, Nilagiri VK, Lingham G, Blaszkowska M, Sanfilippo PG, Franchina M, et al. Myopia progression following 0.01% atropine cessation in Australian children: Findings from the Western Australia – Atropine for the Treatment of Myopia (WA-ATOM) study. Clin Exp Ophthalmol. 2024;52(5):507–515. doi:10.1111/ceo.14368
Sánchez-Tena MÁ, Ballesteros-Sánchez A, Martinez-Perez C, Alvarez-Peregrina C, De-Hita-Cantalejo C, Sánchez-González MC, et al. Assessing the rebound phenomenon in different myopia control treatments: a systematic review. Ophthalmic Physiol Opt. 2024;44(2):270–9. doi:10.1111/opo.13277
Yam JC, Zhang XJ, Zhang Y, Yip BHK, Tang F, Wong ES, et al. Effect of low-concentration atropine eyedrops vs placebo on myopia incidence in children: the LAMP2 randomized clinical trial. JAMA. 2023;329(6):472–481. doi:10.1001/jama.2022.24162
Nucci P, Lembo A, Schiavetti I, Shah R, Edgar DF, Evans BJW. A comparison of myopia control in European children and adolescents with defocus incorporated multiple segments (DIMS) spectacles, atropine, and combined DIMS/atropine. PLoS One. 2023;18(2):e0281816. doi:10.1371/journal.pone.0281816
