Zaktualizowano: 4 dni temu

Ortokeratologia (orto-K) to metoda korekcji krótkowzroczności sztywnymi soczewkami kontaktowymi zakładanymi na noc. Soczewka podczas snu czasowo i odwracalnie zmienia kształt rogówki, dzięki czemu w ciągu dnia można dobrze widzieć bez okularów (Vincent i wsp., 2021). U dzieci ortokeratologię stosuje się przede wszystkim po to, by spowalniać narastanie krótkowzroczności.
Pomysł korygowania wady przez zmianę kształtu rogówki rozwijano od lat 60. XX wieku, a współczesne soczewki ortokeratologiczne stosuje się od lat 90. W tym artykule wyjaśniamy, jak działają, co pokazały badania u dzieci, jak dbać o bezpieczeństwo i jak wygląda dobór w naszej placówce.
Jak działają soczewki ortokeratologiczne

Zwykła soczewka kontaktowa leży na rogówce i jej nie uciska. Soczewka ortokeratologiczna ma inną budowę: jej środek jest bardziej płaski niż rogówka, dlatego w nocy delikatnie spłaszcza nabłonek w centrum rogówki. Rano soczewkę się zdejmuje, a nowy kształt rogówki utrzymuje się przez dzień (Vincent i wsp., 2021).
Pełny efekt pojawia się zwykle po ok. 7 nocach regularnego noszenia. Metoda jest odwracalna – po zaprzestaniu noszenia rogówka w ciągu ok. 7 dni wraca do pierwotnego kształtu, a wada do wartości wyjściowej. U dzieci znaczenie ma też to, że soczewka zmienia sposób ogniskowania światła na obwodzie siatkówki, co jest sygnałem spowalniającym wydłużanie gałki ocznej (Vincent i wsp., 2021).
Co pokazały badania w kontroli krótkowzroczności
W duńskim badaniu z randomizacją u dzieci w wieku 6–12 lat gałka oczna w ciągu 18 miesięcy wydłużała się o 59% wolniej niż u dzieci noszących zwykłe okulary, bez powikłań wymagających leczenia (Jakobsen i Møller, 2022). W metaanalizie badań z randomizacją narastanie wady było mniejsze o 53% po roku i o 47% po 2 latach (Tang i wsp., 2023).
Najdłuższe badanie trwało 11 lat: różnica długości gałki ocznej w porównaniu z dziećmi w okularach wynosiła 0,22 mm po 2 latach, 0,45 mm po 7 latach i 0,69 mm po 11 latach (Santodomingo-Rubido i wsp., 2025). W przeglądzie Cochrane ortokeratologia należała do najskuteczniejszych metod optycznych spowalniających wydłużanie gałki ocznej (Lawrenson i wsp., 2025).
Efekt jest jednak indywidualny. W analizie trzech badań u ok. 40% dzieci wada narastała bardzo wolno, ale u ok. 25% nadal szybko (Santodomingo-Rubido i wsp., 2024). Polskie Towarzystwo Okulistyczne podkreśla, że żadna metoda nie zatrzymuje narastania krótkowzroczności w 100% (Bakunowicz-Łazarczyk i wsp., 2021) – dlatego tak ważne są regularne kontrole.
Bezpieczeństwo i higiena
Soczewki ortokeratologiczne nosi się w nocy, dlatego ryzyko zakażenia rogówki jest wyższe niż przy soczewkach noszonych w ciągu dnia, choć niższe niż przy soczewkach przedłużonego noszenia (Bullimore i wsp., 2025). U dzieci szacuje się je na ok. 14 przypadków na 10 000 lat noszenia (Bullimore i Johnson, 2020). W badaniach z randomizacją działania niepożądane nie występowały częściej niż w grupach kontrolnych (Tang i wsp., 2023).
O bezpieczeństwie decyduje przede wszystkim higiena: mycie i suszenie rąk, pielęgnacja soczewek i pojemnika zgodnie z zaleceniami, niepłukanie soczewek wodą z kranu oraz wymiana soczewek co rok. Jeśli oko jest czerwone, boli lub pojawia się światłowstręt, soczewki nie należy zakładać i trzeba skontaktować się ze specjalistą.
Co się dzieje po odstawieniu soczewek
Po zakończeniu noszenia wada wraca do wartości wyjściowej. U części dzieci krótkowzroczność może przez pewien czas narastać szybciej, zwłaszcza tuż po odstawieniu soczewek (Chiu i wsp., 2024; Sánchez-Tena i wsp., 2024). O zakończeniu leczenia warto więc zdecydować razem z lekarzem i nie przerywać go na krótko bez potrzeby.
Kto może nosić soczewki ortokeratologiczne
Do noszenia soczewek kwalifikują się zwykle osoby, które:
mają dobry stan powierzchni oka i nie mają aktywnych stanów zapalnych,
nie mają zmian przedniej powierzchni rogówki,
mają krótkowzroczność do ok. −6,00 D,
mają astygmatyzm do ok. −2,50 D.
U dzieci liczy się też gotowość do codziennej higieny i współpraca rodziców. O wyborze soczewki i możliwej korekcji wady decydują indywidualne parametry oka oraz decyzja specjalisty.
Jak wygląda dobór w naszej placówce
Badanie okulistyczne – u dziecka przed doborem soczewek lekarz okulista bada oczy z poszerzeniem źrenic, ocenia wadę, stan oka i dno oka. Pełne badanie opisujemy na stronie Konsultacja okulistyczna dzieci + badanie dna oka + dobór korekcji okularowej.
Badanie u optometrysty – pomiar wady, ocena przedniego odcinka oka i badanie kształtu rogówki, opisane na stronie Topografia rogówki.
Dopasowanie soczewek próbnych i ocena ich ułożenia.
Nauka zakładania, zdejmowania i pielęgnacji soczewek – w cenie wizyty.
Kontrole u optometrysty – zwykle następnego dnia, po tygodniu i po miesiącu, później co 3–6 miesięcy. Raz w roku badanie u lekarza okulisty.
Soczewki ortokeratologiczne wymienia się co rok. Szczegóły doboru opisujemy na stronie Dobór soczewek kontaktowych ortokeratologicznych, a ogólne zasady badania przed doborem soczewek – w artykule Soczewki kontaktowe – dobór, badanie i najczęstsze pytania. O innych metodach spowalniania krótkowzroczności piszemy w artykułach Kontrola krótkowzroczności u dzieci: jak spowolnić progresję wady? oraz Soczewki kontaktowe MiSight® 1 day w kontroli krótkowzroczności u dzieci. Więcej o leczeniu wad wzroku u dzieci znajdziesz na stronie Okulistyka dziecięca. Wszystkie metody kontroli krótkowzroczności zebraliśmy na stronie Krótkowzroczność u dzieci – leczenie i kontrola w Krakowie.
Piśmiennictwo
Vincent SJ, Cho P, Chan KY, Fadel D, Ghorbani-Mojarrad N, González-Méijome JM, et al. CLEAR – Orthokeratology. Cont Lens Anterior Eye. 2021;44(2):240–69. doi:10.1016/j.clae.2021.02.003
Jakobsen TM, Møller F. Control of myopia using orthokeratology lenses in Scandinavian children aged 6 to 12 years. Eighteen-month data from the Danish Randomized Study: Clinical study Of Near-sightedness; TReatment with Orthokeratology Lenses (CONTROL study). Acta Ophthalmol. 2022;100(2):175–82. doi:10.1111/aos.14911
Tang K, Si J, Wang X, Lu X, Bi H. Orthokeratology for slowing myopia progression in children: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Eye Contact Lens. 2023;49(9):404–10. doi:10.1097/ICL.0000000000001006
Santodomingo-Rubido J, Villa-Collar C, Gutiérrez-Ortega R, Sugimoto K, Nishimura S, Newman S. Eleven years of orthokeratology contact lens wear for slowing myopia progression in children. Optom Vis Sci. 2025;102(5):346–52. doi:10.1097/OPX.0000000000002255
Santodomingo-Rubido J, Cheung SW, Villa-Collar C; ROMIO/MCOS/MiSight study groups. A new look at the myopia control efficacy of orthokeratology. Cont Lens Anterior Eye. 2024;47:102251. doi:10.1016/j.clae.2024.102251
Bullimore MA, Johnson LA. Overnight orthokeratology. Cont Lens Anterior Eye. 2020;43(4):322–32. doi:10.1016/j.clae.2020.03.018
Chiu YC, Tsai PC, Lee SH, Wang JH, Chiu CJ. Systematic review of myopia progression after cessation of optical interventions for myopia control. J Clin Med. 2024;13(1):53. doi:10.3390/jcm13010053
Lawrenson JG, Huntjens B, Virgili G, Ng S, Dhakal R, Downie LE, et al. Interventions for myopia control in children: a living systematic review and network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2025;2(2):CD014758. doi:10.1002/14651858.CD014758.pub3
Bullimore MA, Saunders KJ, Baraas RC, Berntsen DA, Chen Z, Chia AWL, et al. IMI-Interventions for controlling myopia onset and progression 2025. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2025;66(12):39. doi:10.1167/iovs.66.12.39
Bakunowicz-Łazarczyk A, Filipek E, Hautz W, Modrzejewska M, Szaflik J, Urban B; Polskie Towarzystwo Okulistyczne, Sekcja Okulistyki Dziecięcej i Leczenia Zeza. Wytyczne dotyczące postępowania w krótkowzroczności postępującej u dzieci i młodzieży. Polskie Towarzystwo Okulistyczne (wydanie własne). 2021:1–30.
Sánchez-Tena MÁ, Ballesteros-Sánchez A, Martinez-Perez C, Alvarez-Peregrina C, De-Hita-Cantalejo C, Sánchez-González MC, et al. Assessing the rebound phenomenon in different myopia control treatments: a systematic review. Ophthalmic Physiol Opt. 2024;44(2):270–9. doi:10.1111/opo.13277




