Ektropion, czyli odwinięcie powieki, to stan, w którym brzeg powieki odstaje od gałki ocznej i odwraca się na zewnątrz. Najczęściej dotyczy powieki dolnej u osób starszych [1, 2]. Pierwszym objawem, który zauważa pacjent lub jego bliscy, jest zwykle łzawienie – łzy spływają po policzku, choć oko jednocześnie piecze i sprawia wrażenie suchego.

Nieleczone odwinięcie powieki zwykle się pogłębia i może prowadzić do przewlekłego zapalenia spojówki oraz uszkodzenia rogówki [1, 3]. Leczenie przyczynowe jest chirurgiczne, a krople i maści chronią oko do czasu zabiegu. Krótki opis objawów i postępowania zawiera strona Odwinięcie powieki (ektropion) – objawy, leczenie i zabieg.

Co się dzieje z okiem, gdy powieka dolna się odwija

Prawidłowo ułożona powieka dolna przylega do gałki ocznej, rozprowadza film łzowy przy mruganiu i kieruje łzy do punktu łzowego w kąciku oka przy nosie. Gdy brzeg powieki odstaje, punkt łzowy traci kontakt z łzami, a wewnętrzna powierzchnia powieki – spojówka – zostaje odsłonięta [1, 2].

Odsłonięta spojówka wysycha i jest stale podrażniana. Z czasem staje się przewlekle zaczerwieniona, pogrubiała, a nawet zrogowaciała [1]. Jeśli powieka nie domyka oka, wysycha także dolna część rogówki. Może to prowadzić do keratopatii ekspozycyjnej, czyli uszkodzenia rogówki z wysychania, a w zaawansowanych przypadkach do jej bliznowacenia i pogorszenia widzenia [2, 3].

Dlaczego oko łzawi, choć jest podrażnione i suche

Łzawienie przy odwiniętej powiece ma trzy przyczyny, które często występują jednocześnie [2]:

• punkt łzowy odstaje od oka, więc łzy nie trafiają do dróg łzowych i przelewają się przez brzeg powieki,

• wiotka powieka słabiej działa jak pompa, która przy mruganiu przesuwa łzy w stronę kanalików łzowych,

• odsłonięta rogówka wysycha, a oko odruchowo wytwarza więcej łez.

Łzawienie u osoby starszej może mieć też inne przyczyny, na przykład niedrożność dróg łzowych lub zespół suchego oka. Dlatego przed zabiegiem okulista ocenia nie tylko ustawienie powieki, lecz także drożność dróg łzowych. Inne przyczyny łzawienia opisujemy na stronie Łzawienie oczu – przyczyny, objawy i kiedy zgłosić się do okulisty.

Rodzaje odwinięcia powieki

Wyróżnia się kilka postaci ektropionu, a od rodzaju zależy wybór zabiegu [1, 3]:

• ektropion inwolucyjny – najczęstszy, związany z wiekiem; powieka i jej więzadła rozciągają się i tracą napięcie, przede wszystkim w poziomie [1],

• ektropion bliznowaty – skóra powieki jest za krótka z powodu blizny po urazie, oparzeniu, usunięciu zmiany skórnej lub wcześniejszym zabiegu, a blizna pociąga brzeg powieki w dół [1, 2],

• ektropion porażenny – występuje po porażeniu nerwu twarzowego, na przykład w porażeniu Bella; mięsień okrężny oka słabiej napina powiekę, a oko gorzej się domyka [1],

• ektropion mechaniczny – powiekę odpycha lub pociąga w dół guz, obrzęk albo zmiana na powiece [2, 3],

• ektropion wrodzony – występuje rzadko [1].

Odwinięcie brzegu powieki bywa także powikłaniem plastyki powiek dolnych, zwłaszcza u osób z wiotką powieką. Dlatego przed tym zabiegiem okulista ocenia napięcie powieki – piszemy o tym na stronie Plastyka powiek dolnych (Blefaroplastyka).

Ektropion a stany zapalne powiek i spojówek

W dużym badaniu populacyjnym z Izraela ektropion inwolucyjny częściej współwystępował z zapaleniem brzegów powiek, gradówką i przewlekłym zapaleniem spojówek [4]. Badanie pokazuje związek, a nie przyczynę – nie wiadomo, czy to odwinięcie sprzyja stanom zapalnym, czy przewlekły stan zapalny sprzyja odwinięciu. U pacjenta z ektropionem warto więc zadbać również o brzegi powiek. Więcej piszemy w artykule Zapalenie brzegów powiek – objawy, przyczyny i leczenie.

Co przynosi ulgę przed zabiegiem

Leczenie zachowawcze nie przywraca prawidłowego ustawienia powieki, ale chroni oko i łagodzi objawy [1, 2]. Stosuje się:

• krople nawilżające i żele w ciągu dnia,

• maść nawilżającą na noc, zwłaszcza gdy oko nie domyka się całkowicie,

• plastrowanie zewnętrznej części powieki dolnej, które czasowo przybliża ją do gałki ocznej,

• okulary z bocznymi osłonami, które ograniczają wysychanie oka.

W porażeniu nerwu twarzowego, które może ustąpić samoistnie, takie postępowanie bywa jedynym potrzebnym leczeniem [1]. Nasilający się ból, wydzielina lub pogorszenie widzenia wymagają konsultacji okulistycznej.

Kiedy potrzebny jest zabieg i jak przebiega

Operację rozważa się, gdy odwinięcie utrzymuje się, łzawienie i podrażnienie utrudniają codzienne funkcjonowanie lub pojawiają się objawy uszkodzenia rogówki. Technikę dobiera się do przyczyny [1, 2]:

• przy wiotkości powieki – skrócenie powieki i ponowne przymocowanie jej w kącie zewnętrznym oka do brzegu oczodołu (zabieg typu lateral tarsal strip) [1, 2],

• przy odwinięciu w okolicy kąta wewnętrznego – korekcja tylnej części powieki, która przywraca kontakt punktu łzowego z okiem [1, 5],

• w ektropionie bliznowatym – uwolnienie blizny, napięcie powieki i uzupełnienie niedoboru skóry przeszczepem lub płatem skórnym [1, 2].

W przeglądzie systematycznym badań randomizowanych zmodyfikowane techniki napinania powieki w kącie zewnętrznym miały wysoki odsetek powodzeń i niski odsetek nawrotów, a powikłania były zwykle łagodne [6].

Zabieg wykonuje się ambulatoryjnie, w znieczuleniu miejscowym [3, 7]. Przez kilka dni po operacji mogą utrzymywać się obrzęk i zasinienie. W jednej z opisanych serii przypadków szwy skórne usuwano po 5–7 dniach, a szwy w obrębie tarczki powieki po 7–10 dniach [7].

W Optima Medical w Krakowie zabieg wykonują okulistki zajmujące się chirurgią powiek. Przebieg, kwalifikację i cenę opisujemy na stronie Operacja podwinięcia i odwinięcia powieki (entropion, ektropion) w Krakowie. Przed zabiegiem potrzebna jest wizyta Kwalifikacja do zabiegów okuloplastycznych.

Czy ektropion może wrócić

Po dobrze dobranym zabiegu nawroty są rzadkie, ale możliwe po każdej technice [5]. W serii 45 operowanych powiek skuteczność wyniosła 93,2%, a w ciągu trzech lat obserwacji odnotowano dwa nawroty [7]. Nawrót może pojawić się także po latach, ponieważ tkanki powieki nadal się starzeją.

Najczęstsze pytania

Czy odwinięcie powieki boli?

Zwykle nie powoduje silnego bólu. Typowe są pieczenie, uczucie piasku pod powieką i podrażnienie oka [2]. Ból oka, nasilony światłowstręt lub pogorszenie widzenia mogą świadczyć o uszkodzeniu rogówki i wymagają pilnej konsultacji okulistycznej.

Czy ektropion można wyleczyć bez operacji?

Krople, maści i plastrowanie powieki łagodzą objawy i chronią oko, ale nie zmieniają ustawienia powieki. Wyjątkiem może być odwinięcie w przebiegu porażenia nerwu twarzowego, które cofa się wraz z powrotem funkcji nerwu [1].

Czy każde łzawienie u osoby starszej oznacza ektropion?

Łzawienie u osób starszych ma wiele przyczyn: zespół suchego oka, niedrożność dróg łzowych, stany zapalne powiek i spojówek oraz nieprawidłowe ustawienie powieki. Przyczynę ustala okulista w badaniu. Podwinięcie powieki do wewnątrz, które też powoduje łzawienie, opisujemy na stronie Podwinięcie powieki (entropion) – objawy, przyczyny i leczenie.

Ile trwa gojenie po zabiegu?

Obrzęk i zasinienie ustępują zwykle w ciągu 1–2 tygodni. Szwy niewchłanialne usuwa się zwykle w ciągu 5–10 dni [7], a ostateczny efekt ocenia się po kilku tygodniach.

Piśmiennictwo

1. Korn BS i wsp. Basic and Clinical Science Course 2024–2025. Section 7: Oculofacial Plastic and Orbital Surgery. American Academy of Ophthalmology. 2024.

2. Salmon JF. Kanski’s Clinical Ophthalmology: A Systematic Approach. Elsevier. 2025.

3. Williams KJ, Yen MT. Ectropion Repair and Lateral Canthal Anchoring. W: Plastic Surgery of the Lower Eyelids. Springer. 2023. doi:10.1007/978-3-031-36175-3_12

4. Mansour A i wsp. The relationship between involutional ectropion and inflammatory disorders of the eyelids and ocular surface: insights from a large-scale national study. Sci Rep. 2025. doi:10.1038/s41598-025-88138-6

5. Tao BK i wsp. Ectropion Repair Techniques and the Role of Adjunctive Superotemporal Skin Transposition for Tarsal Ectropion. J Clin Med. 2025. doi:10.3390/jcm14030827

6. Sbitan L i wsp. Towards optimal management of lower eyelid malpositions: A systematic review of treatment effectiveness and safety. Clinics (Sao Paulo). 2025. doi:10.1016/j.clinsp.2024.100547

7. Rubino C i wsp. 3-Step Combined Technique for Correction of Involutional Lower Eyelid Ectropion: A Case Series. J Clin Med. 2025. doi:10.3390/jcm14010128