- 22 maj 2024
- 4 minut(y) czytania
Zaktualizowano: 15 lip
Zespół suchego oka (DED) ma wiele twarzy — a jednym z jego objawów, o którym rzadko się mówi pacjentom, są fałdy spojówkowe równoległe do brzegu powieki, w literaturze fachowej określane skrótem LIPCOF (ang. lid-parallel conjunctival folds). To drobny, łatwy do przeoczenia znak kliniczny, który jednak dostarcza okuliście cennych informacji o stabilności filmu łzowego — czasem więcej niż standardowe testy, takie jak Schirmer czy TBUT.
Chcesz poznać pełny obraz zespołu suchego oka - czym jest, jak powstaje i dlaczego tak wiele osób na niego cierpi? Zajrzyj do naszego artykułu Zespół suchego oka — nowa definicja, przyczyny i patogeneza wg TFOS DEWS III.
Jeśli natomiast interesuje Cię, jak dziś wygląda leczenie - w tym terapia IPL, LLLT sprawdź Zespół suchego oka – objawy, nowoczesna diagnostyka i skuteczne terapie.
Czym są fałdy LIPCOF?
LIPCOF to niewielkie, przewlekłe fałdy bulwy spojówki, biegnące równolegle do brzegu dolnej powieki, w jej części skroniowej i nosowej. Powstają na skutek zwiększonego tarcia między spojówką gałkową a spojówką powiekową podczas mrugania — im mniej stabilny film łzowy i im gorsza jego funkcja poślizgowa, tym silniejsze tarcie i tym wyraźniejsze fałdy.
W praktyce oznacza to, że LIPCOF nie są przyczyną zespołu suchego oka, lecz jego mechanicznym następstwem — widocznym śladem tego, że powierzchnia oka od dłuższego czasu zmaga się z niedostatecznym nawilżeniem.
Jak ocenia się LIPCOF?
Badanie przeprowadza się przy pomocy lampy szczelinowej, przy dużym powiększeniu (x25), bez podawania fluoresceiny — obserwuje się okolicę tuż nad dolną powieką, w części skroniowej i nosowej. Najczęściej stosowana jest skala Pulta (rozwinięcie wcześniejszej klasyfikacji Höha), oceniająca liczbę i wyraźność fałdów w skali od 0 do 3:
Stopień 0 – brak stałych fałdów spojówkowych
Stopień 1 – jeden trwały, wyraźny fałd
Stopień 2 – dwa trwałe, wyraźne fałdy (zwykle < 0,2 mm)
Stopień 3 – więcej niż dwa trwałe fałdy (zwykle > 0,2 mm)
W ośrodkach dysponujących nowocześniejszym sprzętem ocenę LIPCOF można też przeprowadzić metodą optycznej koherentnej tomografii (OCT) przedniego odcinka oka. Obrazowanie OCT pozwala nie tylko policzyć fałdy, ale też zmierzyć ich przekrój poprzeczny, co daje bardziej obiektywny, ilościowy obraz niż ocena wyłącznie „gołym okiem" w lampie szczelinowej (Bandlitz i wsp., 2019).
Dlaczego LIPCOF ma znaczenie diagnostyczne?
Fałdy LIPCOF, szczególnie w części skroniowej, korelują z nasileniem objawów zespołu suchego oka oraz ze skróconym czasem przerwania filmu łzowego (FBUT) — jednym z podstawowych parametrów oceny stabilności łez. Zależność ta bywa różna w zależności od typu suchego oka: w niedoborze wodnej warstwy łez i w suchym oku parującym LIPCOF wpływa na film łzowy poprzez nieco odmienne mechanizmy (Meng i Zhou, 2025).
Systematyczny przegląd literatury z 2024 roku, obejmujący 26 badań, potwierdza, że obecność i nasilenie LIPCOF wiąże się istotnie z objawami suchego oka — zarówno u osób noszących soczewki kontaktowe, jak i u osób ich nienoszących (Ballesteros-Sánchez i wsp., 2024). W jednym z cytowanych w tym przeglądzie badań czułość LIPCOF w przewidywaniu objawów suchego oka wyniosła około 84%, a swoistość około 55% — co czyni ten test wartościowym uzupełnieniem, choć nie samodzielnym narzędziem diagnostycznym.
LIPCOF a konjunktywochalazja
LIPCOF bywa mylony z podobnie wyglądającym, ale odrębnym schorzeniem — konjunktywochalazją (ang. conjunctivochalasis, CCh), czyli luźną, nadmiarową spojówką układającą się w większe, bardziej rozległe fałdy, obejmujące też centralną część dolnej powieki. W przeciwieństwie do LIPCOF, konjunktywochalazja może wymagać interwencji chirurgicznej, jeśli powoduje przewlekłe podrażnienie lub zaburza odpływ łez. Prawidłowe różnicowanie tych dwóch schorzeń podczas badania w lampie szczelinowej jest istotne dla doboru właściwego postępowania.
Co oznacza obecność LIPCOF dla pacjenta?
Samo stwierdzenie LIPCOF nie jest odrębną „chorobą" wymagającą osobnego leczenia — to sygnał, że warto przyjrzeć się bliżej stanowi filmu łzowego i funkcji gruczołów Meiboma. W praktyce postępowanie jest tożsame z leczeniem zespołu suchego oka, które obejmuje m.in.:
nawilżanie powierzchni oka preparatami sztucznych łez bez konserwantów,
higienę i pielęgnację brzegów powiek,
w bardziej nasilonych przypadkach — terapie z użyciem światła (IPL, LLLT, Eye-Light) lub zabiegi typu LipiFlow®,
w wybranych sytuacjach - zatyczki punktów łzowych, ograniczające odpływ łez.
Pełny opis tych metod, wraz z aktualnymi wytycznymi DEWS III, znajdziesz w naszym głównym artykule o zespole suchego oka, a szczegóły samej terapii światłem — na stronie Eye-Light – IPL i LLLT w leczeniu zespołu suchego oka.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy LIPCOF boli?
Nie. To zmiana bezobjawowa sama w sobie - jej znaczenie polega na tym, że towarzyszy jej zwykle dyskomfort związany z suchością oka, a nie na tym, że sama wywołuje ból.
Czy LIPCOF widać gołym okiem, bez badania u okulisty?
Nie. Fałdy są na tyle drobne, że wymagają oceny w lampie szczelinowej przy dużym powiększeniu.
Czy LIPCOF ustępuje po leczeniu suchego oka?
Tak, u części pacjentów nasilenie fałdów zmniejsza się wraz z poprawą stabilności filmu łzowego, choć nie jest to główny cel terapii, a jedynie jeden ze wskaźników jej skuteczności.
Artykuł przygotowany na podstawie aktualnej literatury dotyczącej diagnostyki zespołu suchego oka. Jeśli podczas badania okulistycznego zostały u Ciebie stwierdzone fałdy LIPCOF, warto porozmawiać ze specjalistą o pełnej diagnostyce zespołu suchego oka i doborze odpowiedniej terapii.
Piśmiennictwo
