Guzy siatkówki – objawy, diagnostyka i leczenie

Guzy siatkówki to poważne, choć stosunkowo rzadkie choroby oka. Mogą występować zarówno u dzieci, jak i dorosłych, a ich wczesne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie. Obejmują one zarówno zmiany łagodne (np. naczyniaki siatkówki), jak i złośliwe (np. siatkówczak – retinoblastoma u dzieci, przerzuty nowotworowe u dorosłych).

Rola siatkówki i dlaczego guzy są groźne

Siatkówka to cienka warstwa tkanki nerwowej, która działa jak „ekran” oka – rejestruje światło i przekształca je w impulsy nerwowe. Guz w tej strukturze zakłóca odbiór obrazu i może prowadzić do:

• nagłego lub stopniowego pogorszenia wzroku,

• powstawania ubytków w polu widzenia,

• poważnych powikłań, takich jak odwarstwienie siatkówki, a w przypadku guzów złośliwych – nawet zagrożenia życia.

Rodzaje guzów siatkówki

1. Guzy u dzieci

Siatkówczak (retinoblastoma)

• Najczęstszy nowotwór złośliwy wewnątrzgałkowy u dzieci, zwykle do 5. roku życia.

• Może mieć postać jednostronną lub obustronną.

• U części pacjentów ma charakter dziedziczny (mutacja genu RB1).

• Objawy: biały odblask w źrenicy (leukokoria), zez, nagłe pogorszenie widzenia, a w zaawansowanych przypadkach – powiększenie i bolesność gałki ocznej.

Inne zmiany u dzieci:

• Naczyniaki siatkówki – mogą być pojedyncze lub częścią zespołu von Hippla-Lindaua.

• Hamartoma astrocytarne – często współistnieją z chorobami układowymi (np. stwardnieniem guzowatym).

2. Guzy u dorosłych

Przerzuty do oka

• Najczęściej pochodzą z raka piersi lub płuca.

• Zwykle lokalizują się w naczyniówce, ale mogą też zajmować siatkówkę.

• Objawy: spadek ostrości wzroku, zniekształcenia obrazu, mroczki.

• Niekiedy guz oka jest pierwszym sygnałem choroby nowotworowej.

  
  

Inne guzy siatkówki u dorosłych:

• hamartoma nabłonkowo-siatkówkowe,

• retinocytoma (łagodny odpowiednik siatkówczaka).

3. Choroby przypominające guzy siatkówki

Czasami objawy mogą wskazywać na guz, ale przyczyną są inne choroby:

• Choroba Coatsa – wysięki lipidowe w siatkówce, częściej u chłopców, także powodują leukokorię.

• Zaćma wrodzona – powoduje biały odblask źrenicy.

• Przewlekłe zapalenia lub zakażenia (np. toksokaroza).

• Resztkowa cewka naczyniowa (PFV) – wada rozwojowa gałki ocznej.

Objawy guzów siatkówki

Najczęstsze objawy, które powinny skłonić do pilnej wizyty u okulisty:

• biały odblask w źrenicy („kocie oko” widoczne na zdjęciach z fleszem),

• zez (szczególnie nowo pojawiający się u dziecka),

• pogorszenie widzenia, trudności w czytaniu, nieostre widzenie,

• zniekształcenia obrazu (krzywienie się linii, tzw. metamorfopsje),

• mroczki i cienie w polu widzenia,

• ból oka, powiększenie gałki ocznej, zaczerwienienie.

Diagnostyka guzów siatkówki

Rozpoznanie wymaga kompleksowej diagnostyki okulistycznej:

• badanie dna oka w rozszerzonych źrenicach,

• USG gałki ocznej (B-scan) – ocena masy guza, odwarstwienia siatkówki,

• OCT (optyczna koherentna tomografia) – badanie warstw siatkówki,

• angiografia fluoresceinowa – w przypadku zmian naczyniowych,

• rezonans magnetyczny (MRI) – szczególnie u dzieci, bez promieniowania,

• badania onkologiczne (gdy podejrzewa się przerzuty),

• badanie genetyczne (RB1) – przy siatkówczaku dziedzicznym.

Leczenie guzów siatkówki

Dobór terapii zależy od rodzaju guza, jego lokalizacji i stopnia zaawansowania.

Leczenie siatkówczaka u dzieci

• Chemioterapia systemowa – stosowana, by zmniejszyć guz i umożliwić leczenie miejscowe.

• Chemioterapia dotętnicza (IAC) – podanie leku bezpośrednio do tętnicy ocznej.

• Chemioterapia do ciała szklistego – stosowana przy rozsiewie nowotworowym do cieczy szklistej.

• Laseroterapia i krioterapia – niszczenie niewielkich guzów.

• Radioterapia (brachyterapia) – napromienianie zmiany z bliska.

• Chirurgia (enukleacja) – usunięcie oka w zaawansowanych przypadkach.

  
  

Leczenie guzów u dorosłych

• Przerzuty: leczenie systemowe choroby podstawowej (chemioterapia, immunoterapia, terapie celowane), radioterapia oka.

• Guzy łagodne: obserwacja lub laseroterapia, ewentualnie operacja przy powikłaniach (np. odwarstwieniu siatkówki).

Rokowanie

• Siatkówczak – wczesne wykrycie daje bardzo duże szanse na wyleczenie i zachowanie oka. Późna diagnoza może prowadzić do utraty wzroku i zagrożenia życia.

• Przerzuty do oka – świadczą zwykle o zaawansowaniu choroby nowotworowej, ale leczenie może poprawić komfort i widzenie.

• Guzy łagodne – często przebiegają powoli, ale mogą powodować powikłania, dlatego wymagają regularnych kontroli.

Kontrole i opieka po leczeniu

• Po zakończonej terapii pacjenci wymagają regularnych badań okulistycznych (początkowo bardzo częstych, później rzadszych).

• U dzieci istotna jest rehabilitacja wzroku i opieka genetyczna, jeśli guz miał charakter dziedziczny.

• Dorośli powinni pozostawać pod stałą kontrolą onkologa i okulisty.

Jak umówić się na konsultację okulistyczną (badanie okulistyczne) w Optima Medical w Krakowie ?

Rejestracja telefoniczna : +48 537800807

Rejestracja on-line

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy biały odblask w oku dziecka zawsze oznacza raka?

Nie zawsze, ale jest to objaw alarmowy. Może świadczyć o siatkówczaku, chorobie Coatsa czy zaćmie wrodzonej. Każdy przypadek wymaga pilnej diagnostyki.

2. Jakie są pierwsze objawy siatkówczaka?

Najczęściej leukokoria (biały odblask źrenicy) i zez.

3. Czy siatkówczak jest dziedziczny?

Część przypadków ma podłoże genetyczne. W takich sytuacjach badanie genetyczne i kontrola rodzeństwa są konieczne.

4. Czy leczenie guza siatkówki zawsze oznacza usunięcie oka?

Nie. Nowoczesne terapie pozwalają często zachować oko i widzenie. Enukleacja jest konieczna tylko w skrajnych przypadkach.

5. Jak rozpoznaje się guzy siatkówki?

Podstawą jest badanie dna oka, USG, OCT i rezonans magnetyczny. U dzieci często potrzebne jest badanie w znieczuleniu ogólnym.

6. Jakie są rokowania przy przerzutach do oka?

Zależą od choroby podstawowej. Leczenie może poprawić komfort i widzenie, ale przerzut do oka zwykle oznacza zaawansowaną chorobę nowotworową.

7. Czy po enukleacji można normalnie funkcjonować?

Tak. Stosuje się protezy oka, które pozwalają na normalne życie i dobre efekty estetyczne.

8. Jak często trzeba zgłaszać się na kontrolę po leczeniu siatkówczaka?

Bardzo regularnie – początkowo co kilka tygodni, później rzadziej. Harmonogram ustala lekarz prowadzący.