Pogorszenie widzenia jest dla pacjenta sygnałem, że powinien zgłosić się na wizytę okulistyczną. Niewyraźne widzenie może mieć wiele przyczyn – może być następstwem choroby narządu wzroku lub choroby ogólnoustrojowej, dlatego nie należy zwlekać z konsultacją okulistyczną. Jeśli widzenie pogorszyło się nagle, konsultacja jest pilna – więcej w artykule „Nagłe pogorszenie lub utrata widzenia”.

Pogorszenie widzenia

Pogorszenie widzenia objawia się brakiem ostrości przy patrzeniu z bliska bądź z daleka. Problem ten dotyka coraz więcej osób w różnym wieku, a jego przyczyny mogą być różne.

Bardzo często za pogorszenie widzenia odpowiada wrodzona lub nabyta wada wzroku. Wraz ze wzrostem dziecka mogą pojawić się objawy pogorszenia widzenia świadczące o wadzie wzroku. Nierzadko wada wzroku jest problemem nabytym – w obecnych czasach codziennością jest używanie telefonów, tabletów i komputerów przez co najmniej kilka godzin dziennie. Wpatrywanie się w ekrany LED i LCD emitujące światło niebieskie męczy i osłabia narząd wzroku, prowadząc do pogorszenia widzenia.

Niezależnie od przyczyny pogorszenia widzenia należy pamiętać, aby problemu nie bagatelizować, gdyż rozwijająca się wada wzroku może skutkować powstawaniem chorób oczu.

Okulistyczne przyczyny pogorszenia widzenia

Okulistyczne przyczyny pogorszenia widzenia to jedne z najczęstszych powodów, z jakimi pacjenci zgłaszają się na wizytę okulistyczną. Oczy są narządem niezwykle czułym i narażonym na uszkodzenia mechaniczne, dlatego tak ważne są regularna kontrola wzroku, profilaktyka oraz leczenie chorób oczu. Pogorszenie widzenia wynikające z nieskorygowanej lub niewłaściwie skorygowanej wady wzroku jest problemem bardzo częstym. Najczęstsze wady wzroku to:

• krótkowzroczność – obraz powstaje przed siatkówką, dlatego przedmioty widziane z bliska są wyraźne, natomiast obiekty oddalone tracą ostrość,

• nadwzroczność – obraz powstaje za siatkówką, przez co obiekty widziane zarówno z bliska, jak i z daleka są niewyraźne,

• astygmatyzm – niesymetryczna budowa oka sprawia, że obraz zarówno w odległości bliskiej, jak i dalekiej jest niewyraźny,

• prezbiopia (starczowzroczność) – po 40. roku życia narząd wzroku słabnie, co nie jest wynikiem chorób czy uszkodzeń narządu wzroku, lecz naturalnego starzenia się organizmu. Pogorszenie widzenia dotyczy w tym przypadku przede wszystkim odległości bliskich.

Niestety przyczyn pogorszenia widzenia może być więcej. Pogorszenie widzenia może być następstwem poważnych chorób oczu, takich jak:

• jaskra – w przebiegu choroby, najczęściej przy zbyt wysokim ciśnieniu wewnątrzgałkowym, dochodzi do stopniowego uszkadzania nerwu wzrokowego, co prowadzi do pogorszenia widzenia,

• zaćma – w wyniku zmętnienia soczewki wiązka światła nie dociera w całości do siatkówki, co może powodować słabsze widzenie,

• zwyrodnienie plamki żółtej – w wyniku uszkodzenia centralnej części siatkówki, odpowiadającej za ostre widzenie, chorzy odczuwają pogorszenie widzenia, zniekształcenie i brak ostrości obserwowanego obrazu,

• odwarstwienie siatkówki – siatkówka oddziela się od ściany gałki ocznej, co skutkuje ubytkami w polu widzenia,

• zapalenie rogówki, twardówki, tęczówki – stany zapalne wynikające z osłabienia organizmu lub urazu narządu wzroku mogą prowadzić do pogorszenia widzenia.

Ogólnoustrojowe przyczyny pogorszenia widzenia

Na jakość widzenia wpływa również ogólny stan organizmu. W wielu przypadkach diagnostyka przyczyn pogorszenia widzenia wykazuje, że problem nie dotyczy bezpośrednio narządu wzroku, lecz ogólnego stanu zdrowia. W takich przypadkach należy rozpocząć leczenie choroby podstawowej, które może spowolnić lub zatrzymać proces pogarszania się widzenia.

Choroby ogólnoustrojowe mające wpływ na pogorszenie widzenia to przede wszystkim cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, choroby tarczycy, półpasiec oczny oraz guzy mózgu.

Cukrzyca

U osób chorych na cukrzycę ryzyko pogorszenia wzroku jest nawet o 30% wyższe niż u osób zdrowych. Jedna na trzy osoby chore na cukrzycę doświadcza retinopatii cukrzycowej. Jest to choroba spowodowana utrzymywaniem się zbyt wysokiego poziomu glukozy we krwi. Chory mający problemy z regulacją cukru we krwi może mieć problemy z refrakcją spowodowane hiperglikemią. Hiperglikemia przyczynia się do powstawania i pogłębiania krótkowzroczności, natomiast hipoglikemia – nadwzroczności. Wahania akomodacji mogą być spowodowane również niewłaściwym nawodnieniem soczewki lub upośledzeniem czynności mięśnia rzęskowego w przebiegu neuropatii autonomicznej.

Nadciśnienie tętnicze

Nieleczone nadciśnienie tętnicze uszkadza naczynia krwionośne w całym organizmie, również w siatkówce, na której pojawiają się wówczas charakterystyczne zmiany. Retinopatia nadciśnieniowa, mogąca wystąpić przy nadciśnieniu tętniczym, może prowadzić do jaskry lub obrzęku tarczy nerwu wzrokowego.

Choroby tarczycy

Zarówno przy nadczynności, jak i niedoczynności tarczycy czy chorobie Hashimoto można spotkać się z problemem pogorszenia widzenia. Problemy z tarczycą prowadzą do rozchwiania gospodarki hormonalnej, co wpływa negatywnie na układ odpowiadający w organizmie za produkcję łez i nawilżenie oka. Zaburzony układ łzowy może prowadzić do zespołu suchego oka i zaburzeń mrugania. W chorobach tarczycy, zwłaszcza w chorobie Gravesa-Basedowa, może też wystąpić stały lub czasowy wytrzeszcz oczu. Przy nadczynności tarczycy mogą pojawić się również mroczki oraz plamki w polu widzenia.

Półpasiec oczny

Chorobę wywołuje wirus ospy wietrznej i półpaśca, a występuje ona u osób, które przebyły już ospę. Półpasiec oczny może mieć wpływ na pogorszenie widzenia, może też prowadzić do nieodwracalnych zmian w obrębie oka. Pierwszym objawem jest najczęściej wysypka na powiekach, wokół nosa lub na czole. Może wystąpić ból oka, łzawienie, nadwrażliwość na światło lub niewyraźne widzenie.

Guzy mózgu

We wczesnym stadium, w zależności od umiejscowienia guza, można odczuwać pogorszenie widzenia, czasowe mroczki oraz plamki przed oczami, zawroty głowy, mdłości oraz bóle głowy. Problemu nie należy bagatelizować – trzeba niezwłocznie skonsultować się ze specjalistą, gdyż choroba może spowodować nieodwracalne zmiany w organizmie.

Stres i zdrowie psychiczne

Na pogorszenie widzenia mogą mieć wpływ również stany związane z psychiką. Szczególnie silny stres i napięcie nerwowe mogą przekładać się na stan i jakość widzenia. U pacjentów ze zdiagnozowaną depresją oraz nerwicą problemy ze wzrokiem są bardzo częste. U osób chorych na depresję jest to spowodowane niewłaściwym poziomem serotoniny w organizmie, natomiast u chorych na nerwicę często ma to związek z powstawaniem nerwowych tików, takich jak nadmierne mruganie czy zaciskanie powiek. Więcej na ten temat w artykule „Jak stres wpływa na zdrowie oczu? Fakty naukowe i wskazania kliniczne”.