Trądzik różowaty (rosacea) jest przewlekłą, nawrotową chorobą zapalną skóry twarzy. Najczęściej objawia się utrwalonym rumieniem, okresowym zaczerwienieniem, teleangiektazjami oraz zmianami grudkowo-krostkowymi.

Przebieg choroby bywa zmienny, a objawy mogą nasilać się pod wpływem czynników środowiskowych, stresu lub niewłaściwej pielęgnacji skóry. U części pacjentów zmiany wpływają również na komfort psychiczny i codzienne funkcjonowanie.

Postępowanie terapeutyczne zależy od dominującego obrazu klinicznego oraz stopnia nasilenia objawów. W praktyce wykorzystuje się działania pielęgnacyjne, leczenie miejscowe, terapię ogólną oraz metody wspomagające.

Trądzik różowaty najczęściej rozwija się u osób dorosłych, zwykle po 30. roku życia. Zmiany obejmują przede wszystkim środkową część twarzy — policzki, nos, brodę i czoło.

Do typowych objawów należą:

• utrwalony rumień,

• napadowe zaczerwienienie,

• teleangiektazje,

• grudki i krosty,

• pieczenie oraz nadreaktywność skóry.

U części pacjentów mogą występować także objawy oczne, takie jak łzawienie, pieczenie powiek czy uczucie suchości oczu.

Choroba ma charakter przewlekły i nawrotowy, dlatego celem postępowania jest przede wszystkim kontrola objawów oraz ograniczanie zaostrzeń.

Epidemiologia

Szacuje się, że trądzik różowaty może dotyczyć od kilku do kilkunastu procent populacji, częściej osób z jasnym fototypem skóry.

Objawy zwykle osiągają największe nasilenie między 40. a 50. rokiem życia. Kobiety chorują częściej, natomiast u mężczyzn częściej obserwuje się postacie przerostowe, w tym rhinophyma.

Patogeneza

Mechanizm rozwoju trądziku różowatego jest złożony i wieloczynnikowy.

Znaczenie przypisuje się m.in.:

• nadreaktywności naczyń krwionośnych,

• zaburzeniom odpowiedzi immunologicznej,

• czynnikom genetycznym,

• wpływowi mikroorganizmów skóry,

• czynnikom środowiskowym.

U części pacjentów obserwuje się zwiększoną obecność nużeńca ludzkiego (Demodex folliculorum), który może uczestniczyć w nasilaniu reakcji zapalnej.

Do najczęściej opisywanych czynników wywołujących zaostrzenia należą:

• promieniowanie UV,

• stres,

• alkohol,

• gorące i pikantne potrawy,

• wysoka temperatura,

• intensywny wysiłek fizyczny,

• drażniąca pielęgnacja skóry.

  
  

Coraz częściej analizuje się również zależności pomiędzy trądzikiem różowatym a zaburzeniami osi jelitowo-skórnej, w tym SIBO, zaburzeniami mikrobioty oraz chorobami zapalnymi przewodu pokarmowego.

Obraz kliniczny

Zmiany lokalizują się przede wszystkim w centralnej części twarzy.

We wczesnym okresie dominują napadowe rumienie oraz uczucie gorąca skóry. Z czasem rumień może utrwalać się i współistnieć z teleangiektazjami.

W postaciach zapalnych pojawiają się:

• grudki,

• krosty,

• obrzęk,

• pogrubienie skóry.

W bardziej zaawansowanych przypadkach może dochodzić do zmian przerostowych, szczególnie w obrębie nosa.

Niektórzy pacjenci zgłaszają także objawy oczne:

• pieczenie,

• światłowstręt,

• łzawienie,

• uczucie suchości,

• przewlekłe podrażnienie powiek.

  
  

Rozpoznanie

Rozpoznanie trądziku różowatego opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym.

W praktyce klinicznej uwzględnia się m.in.:

• utrwalony rumień centralnej części twarzy,

• teleangiektazje,

• grudki i krosty,

• objawy oczne,

• zmiany przerostowe.

W części przypadków konieczne może być różnicowanie z innymi dermatozami zapalnymi. Więcej informacji dotyczących mechanizmów choroby i diagnostyki można znaleźć w artykule dotyczącym rosacea i skóry naczyniowej.

Diagnostyka różnicowa

Objawy trądziku różowatego mogą przypominać inne choroby skóry.

W diagnostyce różnicowej uwzględnia się między innymi:

• trądzik pospolity,

• łojotokowe zapalenie skóry,

• kontaktowe zapalenie skóry,

• toczeń rumieniowaty,

• sarkoidozę,

• trądzik posteroidowy.

Znaczenie ma nie tylko wygląd zmian, ale także ich lokalizacja, przebieg oraz obecność objawów nadreaktywności skóry.

Leczenie

Postępowanie terapeutyczne dobiera się indywidualnie, w zależności od fenotypu choroby oraz nasilenia objawów.

Podstawowe znaczenie mają:

• właściwa pielęgnacja skóry,

• fotoprotekcja,

• ograniczanie czynników wywołujących zaostrzenia.

U części pacjentów wystarczające może być leczenie miejscowe. W bardziej nasilonych postaciach rozważa się terapię ogólną lub leczenie skojarzone.

W praktyce klinicznej uwzględnia się również wpływ choroby na jakość życia oraz współistniejące objawy oczne.

Leczenie miejscowe

Preparaty miejscowe często stanowią jeden z pierwszych etapów terapii, szczególnie w łagodniejszych postaciach choroby.

W zależności od obrazu klinicznego wykorzystuje się między innymi:

• metronidazol,

• kwas azelainowy,

• iwermektynę.

W wybranych przypadkach stosowane bywają także retinoidy miejscowe, inhibitory kalcyneuryny lub preparaty wspomagające redukcję stanu zapalnego.

Po uzyskaniu poprawy część pacjentów wymaga leczenia podtrzymującego, którego celem jest ograniczenie nawrotów.

Leczenie ogólne

Leczenie systemowe rozważa się zwykle wtedy, gdy:

• zmiany mają większe nasilenie,

• leczenie miejscowe okazuje się niewystarczające,

• choroba znacząco wpływa na komfort życia,

• występują rozległe zmiany zapalne.

W terapii mogą być wykorzystywane:

• tetracykliny,

• makrolidy,

• retinoidy,

• leki wpływające na reakcję naczyń,

• wybrane preparaty o działaniu immunomodulującym.

Dobór terapii zależy od obrazu klinicznego, przeciwwskazań oraz tolerancji leczenia.

Tetracykliny

Tetracykliny należą do grup leków wykorzystywanych w leczeniu zmian grudkowo-krostkowych.

Ich działanie wiąże się nie tylko z aktywnością przeciwbakteryjną, ale również z wpływem przeciwzapalnym i modulacją odpowiedzi immunologicznej.

Do możliwych działań niepożądanych należą między innymi:

• nadwrażliwość na światło,

• dolegliwości żołądkowo-jelitowe,

• zakażenia drożdżakowe.

Leki z tej grupy nie są stosowane w ciąży oraz u młodszych dzieci.

Doksycyklina

Doksycyklina jest jedną z najczęściej opisywanych terapii systemowych stosowanych w postaci grudkowo-krostkowej rosacea.

W badaniach analizowano zarówno dawki przeciwzapalne, jak i standardowe dawki przeciwbakteryjne. Część publikacji wskazuje, że niższe dawki mogą wiązać się z dobrą tolerancją terapii przy jednoczesnym ograniczeniu działań niepożądanych.

Mechanizm działania obejmuje między innymi:

• wpływ na mediatory zapalne,

• modulację aktywności neutrofilów,

• oddziaływanie na metaloproteinazy.

W praktyce klinicznej długość terapii oraz dawkowanie ustalane są indywidualnie i zależą od obrazu choroby, współistniejących schorzeń oraz tolerancji leczenia.

Tetracyklina i limecyklina

Tetracyklina oraz limecyklina bywają rozważane jako alternatywne opcje terapeutyczne.

Dane dotyczące ich zastosowania w rosacea są bardziej ograniczone niż w przypadku doksycykliny, jednak część opracowań i konsensusów uwzględnia ich potencjalne wykorzystanie w wybranych sytuacjach klinicznych.

Makrolidy

Makrolidy mogą być stosowane u pacjentów, u których tetracykliny nie są odpowiednim rozwiązaniem.

W piśmiennictwie opisywano zastosowanie m.in.:

• azytromycyny,

• erytromycyny.

Ich wykorzystanie analizowane jest głównie jako alternatywa terapeutyczna w wybranych grupach pacjentów.

Izotretynoina

Izotretynoina może być rozważana w bardziej nasilonych lub opornych przypadkach choroby, szczególnie przy zmianach przerostowych.

Jej działanie obejmuje:

• wpływ na aktywność gruczołów łojowych,

• modulację stanu zapalnego,

• oddziaływanie na procesy keratynizacji.

Ze względu na profil bezpieczeństwa oraz możliwe działania niepożądane terapia wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego.

Hydroksychlorochina

Hydroksychlorochina jest lekiem o działaniu immunomodulującym, wykorzystywanym przede wszystkim w chorobach autoimmunologicznych.

W pojedynczych badaniach analizowano również jej zastosowanie w trądziku różowatym, szczególnie w kontekście redukcji rumienia i zmian zapalnych.

Dostępne dane pozostają jednak ograniczone, dlatego terapia ta może być rozważana jedynie w wybranych sytuacjach klinicznych.

Beta-blokery

Doustne beta-blokery bywają opisywane jako jedna z możliwości wspomagających kontrolę utrwalonego rumienia oraz napadowego flushing.

W literaturze analizowano przede wszystkim propranolol oraz karwedilol, jednak decyzja dotycząca ich zastosowania wymaga indywidualnej oceny pacjenta.

Metody wspomagające

U części pacjentów postępowanie terapeutyczne może obejmować także procedury wspomagające.

W zależności od dominujących objawów wykorzystuje się m.in.:

• laseroterapię,

• IPL,

• procedury chirurgiczne,

• techniki ablacyjne.

Metody te stosowane są przede wszystkim w przypadku utrwalonego rumienia, teleangiektazji lub zmian przerostowych.

Podsumowanie

Trądzik różowaty jest przewlekłą chorobą zapalną skóry o zróżnicowanym obrazie klinicznym.

Postępowanie terapeutyczne obejmuje zarówno codzienną pielęgnację i unikanie czynników nasilających objawy, jak również leczenie miejscowe, systemowe oraz metody wspomagające.

Dobór terapii zależy od dominującego fenotypu choroby, nasilenia zmian oraz indywidualnych potrzeb pacjenta. W praktyce klinicznej istotne znaczenie ma również monitorowanie nawrotów oraz długoterminowa kontrola objawów.