Choroby siatkówki – przegląd i najważniejsze informacje

Siatkówka oka (retina) to cienka, niezwykle wyspecjalizowana błona wewnątrzgałkowa, która odbiera bodźce świetlne i przekształca je w impulsy nerwowe przesyłane do mózgu. Dzięki siatkówce możemy widzieć ostro, rozróżniać barwy i dostrzegać szczegóły otaczającego nas świata. Zbudowana jest z wielu warstw komórek, w tym fotoreceptorów: czopków (odpowiadających za widzenie barwne i ostre) oraz pręcików (umożliwiających widzenie w ciemności).

Niestety, ze względu na swoją delikatną strukturę, siatkówka jest podatna na liczne choroby. Nawet niewielkie jej uszkodzenie może prowadzić do poważnych zaburzeń widzenia. Wiele schorzeń rozwija się podstępnie – przez długi czas bezobjawowo – dlatego tak ważna jest regularna diagnostyka siatkówki (badanie dna oka, OCT).

Poniżej przedstawiamy najczęstsze choroby siatkówki wraz z ich objawami i sposobami leczenia.

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD)

AMD to choroba siatkówki dotykająca głównie osoby po 55. roku życia. Może mieć postać suchą (wolno postępującą) lub wysiękową (groźniejszą, z nagłym pogorszeniem widzenia). Objawy to zniekształcenia obrazu, problemy z czytaniem i pojawienie się ciemnej plamy w centrum widzenia. W leczeniu stosuje się m.in. iniekcje doszklistkowe oraz suplementację wspierającą siatkówkę.

Retinopatia cukrzycowa

Jedno z najgroźniejszych powikłań cukrzycy. Uszkodzenie naczyń krwionośnych siatkówki prowadzi do krwotoków, obrzęków i tworzenia się nieprawidłowych naczyń. Retinopatia długo przebiega bezobjawowo, dlatego pacjenci z cukrzycą powinni regularnie wykonywać badanie dna oka i OCT. Leczenie obejmuje laseroterapię, iniekcje anty-VEGF i witrektomię.

Retinopatia nadciśnieniowa

Powstaje w wyniku przewlekłego nadciśnienia tętniczego. Naczynia siatkówki ulegają uszkodzeniu, co objawia się wysiękami i krwotokami. Zmiany te odzwierciedlają także ogólny stan układu krążenia. Wczesne leczenie choroby podstawowej i kontrola ciśnienia pozwalają spowolnić rozwój retinopatii.

Odwarstwienie siatkówki

To stan nagły wymagający pilnej interwencji chirurgicznej. Objawy to błyski, „męty” w polu widzenia i zasłona przesuwająca się przed okiem. Nieleczone odwarstwienie prowadzi do ślepoty. Leczenie obejmuje zabiegi takie jak witrektomia czy plomba twardówkowa.

Otwór w plamce żółtej

Dotyczy centralnej części siatkówki odpowiedzialnej za widzenie szczegółów. Objawia się zniekształceniem obrazu i utratą ostrości widzenia do bliży i dali. Najskuteczniejszym leczeniem jest zabieg witrektomii.

Błona przedsiadkówkowa (epiretinalna)

Tworzy się jako cienka warstwa tkanki na powierzchni siatkówki. Powoduje zniekształcenia obrazu i obniżenie ostrości wzroku. W leczeniu stosuje się chirurgiczne usunięcie błony.

Centralna retinopatia surowicza (CSR)

Choroba związana ze stresem i wysokim poziomem kortyzolu. Powoduje gromadzenie płynu pod siatkówką, co skutkuje zamgleniem obrazu i widzeniem ciemnej plamy centralnie. Często ustępuje samoistnie, ale w przewlekłych postaciach wymaga leczenia laserowego lub farmakologicznego.

Zakrzep żyły środkowej siatkówki (CRVO) i jej gałęzi (BRVO)

Dochodzi do zablokowania odpływu krwi z siatkówki. Objawy to nagłe pogorszenie widzenia. W badaniu dna oka widoczne są krwotoki i obrzęk. Leczenie polega na iniekcjach doszklistkowych i terapii chorób ogólnoustrojowych.

Zator tętnicy środkowej siatkówki (CRAO)

Nagłe zablokowanie dopływu krwi do siatkówki – odpowiednik „udaru oka”. Prowadzi do gwałtownej utraty widzenia, zwykle nieodwracalnej. Wymaga natychmiastowej diagnostyki i leczenia chorób naczyniowych.

Dziedziczne dystrofie siatkówki

Należą do nich m.in. retinopatia barwnikowa i dystrofie plamki. To choroby genetyczne prowadzące do stopniowej utraty wzroku, często już od młodości. Objawy to trudności w widzeniu nocnym, zawężenie pola widzenia i postępująca ślepota. Diagnostyka obejmuje testy genetyczne i specjalistyczne badania elektrofizjologiczne.

Zapalenia siatkówki

Mogą być wynikiem infekcji (np. wirusowych, bakteryjnych, pasożytniczych) lub chorób autoimmunologicznych. Objawiają się bólem, pogorszeniem widzenia i obecnością mroczków. Leczenie dobiera się do przyczyny – stosuje się leki przeciwwirusowe, antybiotyki lub sterydy.

Guzy siatkówki

Najczęściej dotyczą dzieci (siatkówczak) oraz dorosłych (przerzuty nowotworowe). Objawiają się m.in. białym odblaskiem źrenicy, pogorszeniem widzenia czy zezem. Leczenie zależy od rodzaju nowotworu i może obejmować chemioterapię, laseroterapię czy chirurgię.

Podsumowanie

Choroby siatkówki to poważne schorzenia, które mogą prowadzić do trwałej utraty widzenia. Wiele z nich rozwija się bezobjawowo, dlatego regularne badania okulistyczne (w tym OCT) są kluczem do wczesnej diagnozy. Szybkie rozpoznanie daje szansę na skuteczne leczenie i zachowanie dobrego widzenia.