top of page
3 minuty temu
5 minut(y) czytania
Oczy dziecka – czas na świeżym powietrzu a ryzyko krótkowzroczności

Od lat wiadomo, że dzieci, które więcej czasu spędzają na świeżym powietrzu, rzadziej stają się krótkowzroczne. Międzynarodowy Instytut Krótkowzroczności (IMI) uznaje dłuższy czas na zewnątrz za najbezpieczniejszy sposób zapobiegania krótkowzroczności u dzieci w wieku szkolnym (Jonas i wsp., 2021). Rodzice pytają jednak, ile tego czasu potrzeba, czy liczy się jasność światła i czy zabawa na dworze pomoże dziecku, które już nosi okulary.

W tym wpisie zebraliśmy odpowiedzi z najnowszych badań: dużego badania szkolnego z Szanghaju, przeglądu Cochrane, dwóch metaanaliz z 2024 roku i obserwacji z czasu pandemii.


Dlaczego światło dzienne chroni oczy?


Krótkowzroczność u dzieci najczęściej wynika z nadmiernego wydłużania się gałki ocznej. W badaniach na zwierzętach, także na naczelnych, jaśniejsze światło zwiększało wydzielanie dopaminy w siatkówce, a dopamina hamowała wydłużanie oka. W modelach doświadczalnych samo zwiększenie natężenia światła potrafiło całkowicie zablokować rozwój krótkowzroczności (Jonas i wsp., 2021).

Światło na zewnątrz, nawet w pochmurny dzień, jest wielokrotnie jaśniejsze niż oświetlenie w domu czy w klasie. Na dworze dziecko częściej patrzy też w dal, a mniej czasu spędza nad książką lub ekranem. Te czynniki działają razem.


Badanie z Szanghaju: dodatkowy czas na zewnątrz w szkole


W badaniu opublikowanym w 2022 roku w czasopiśmie „Ophthalmology” wzięło udział 6295 dzieci w wieku 6–9 lat z 24 szkół podstawowych (He i wsp., 2022). Szkoły losowo przydzielono do trzech grup. W pierwszej dzieci spędzały na zewnątrz dodatkowe 40 minut w każdym dniu szkolnym, w drugiej dodatkowe 80 minut, a w grupie kontrolnej nic się nie zmieniało. Badający, którzy oceniali wzrok, nie wiedzieli, do której grupy należy dziecko. W drugim roku czas na zewnątrz i natężenie światła mierzono urządzeniem noszonym na nadgarstku.

Po dwóch latach krótkowzroczność pojawiła się u 21% dzieci z grupy 40-minutowej, u 24% z grupy 80-minutowej i u 25% dzieci z grupy kontrolnej. Po uwzględnieniu innych czynników ryzyko było mniejsze o 16% w pierwszej grupie i o 11% w drugiej. W obu grupach z dodatkowym czasem na zewnątrz wada narastała wolniej, a gałka oczna wydłużała się mniej niż w grupie kontrolnej.

Między grupą 40- i 80-minutową nie było istotnej różnicy. Pomiary pokazały, że dzieci z obu grup spędzały na zewnątrz podobnie dużo czasu, około 127 minut dziennie, wobec 106 minut w grupie kontrolnej. Dłuższa przerwa w planie lekcji nie zawsze oznaczała więc, że dzieci rzeczywiście dłużej przebywały na dworze.


Ile czasu i jak jasne światło?


Według autorów badania z Szanghaju wyraźny efekt ochronny daje około 2–2,5 godziny dziennie na zewnątrz przy jasnym świetle dziennym. W takich warunkach ryzyko krótkowzroczności było mniejsze o 17–31% (He i wsp., 2022).

Podobną zależność pokazała metaanaliza z 2024 roku, obejmująca prawie 13 tysięcy dzieci i nastolatków w wieku 6–16 lat (Li i wsp., 2024). W porównaniu z 3,5 godziny tygodniowo na zewnątrz 7 godzin tygodniowo wiązało się z ryzykiem krótkowzroczności mniejszym o 20%, około 16 godzin tygodniowo o 53%, a około 27 godzin tygodniowo (blisko 4 godziny dziennie) o 69%. Zależność nie jest liniowa, ale ogólny wniosek jest prosty: im więcej czasu w świetle dziennym, tym mniejsze ryzyko.


Co mówią przeglądy badań?


Przegląd Cochrane z 2024 roku objął 5 badań z losowym przydziałem i 10 733 dzieci, głównie w wieku 6–9 lat (Kido i wsp., 2024). Po dwóch latach krótkowzroczność pojawiła się u 22,5% dzieci z programami zwiększającymi czas na zewnątrz i u 26,7% dzieci z grup kontrolnych. Autorzy oceniają, że dłuższy czas na dworze może zmniejszać ryzyko pojawienia się krótkowzroczności. Wpływ na tempo narastania już istniejącej wady jest niepewny, bo dowody są słabej jakości.

Metaanaliza 7 badań z losowym przydziałem, obejmująca 9437 dzieci i nastolatków, wykazała ryzyko krótkowzroczności mniejsze o 16%, mniejszy przyrost wady i mniejsze wydłużenie gałki ocznej w grupach spędzających więcej czasu na zewnątrz (Mei i wsp., 2024). Wszystkie te badania przeprowadzono w Chinach, gdzie krótkowzroczność występuje bardzo często, dlatego w innych populacjach efekt może być nieco inny.


Profilaktyka, a nie leczenie


To najważniejsza informacja dla rodziców. W metaanalizie z 2024 roku więcej czasu na zewnątrz spowalniało zmiany refrakcji i wydłużanie oka u dzieci, które nie były krótkowzroczne. U dzieci z już istniejącą krótkowzrocznością nie spowalniało narastania wady (Li i wsp., 2024). Podobnie ostrożny jest przegląd Cochrane (Kido i wsp., 2024).

Czas na świeżym powietrzu działa więc przede wszystkim zapobiegawczo. Gdy dziecko jest już krótkowzroczne, zabawa na dworze nadal jest korzystna, ale nie zastępuje metod kontroli krótkowzroczności, takich jak specjalne soczewki okularowe, soczewki kontaktowe czy krople z atropiną w niskim stężeniu. Opisujemy je we wpisie Kontrola krótkowzroczności u dzieci: jak spowolnić progresję wady?.


Lekcja z pandemii


Zamknięcie szkół w 2020 roku stało się nieplanowanym eksperymentem. W chińskim badaniu przesiewowym obejmującym 123 535 dzieci w wieku 6–13 lat po kilku miesiącach nauki zdalnej wzrok najmłodszych dzieci przesunął się w stronę krótkowzroczności średnio o około 0,3 dioptrii (Wang i wsp., 2021). U 6-latków krótkowzroczność stwierdzono u 21,5% dzieci, wobec najwyżej 5,7% w latach 2015–2019. U dzieci w wieku 9–13 lat zmiany były niewielkie. Autorzy wnioskują, że oczy młodszych dzieci są szczególnie wrażliwe na mniej czasu na zewnątrz i więcej pracy z bliska.


Co to oznacza dla rodziców?


  • Codzienny czas na zewnątrz, w sumie około 2 godzin, to prosty i bezpieczny sposób zmniejszenia ryzyka krótkowzroczności u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.

  • Czas można zbierać w ciągu dnia: przerwy w szkole, droga do szkoły pieszo, zabawa po lekcjach i spacer w weekend.

  • Liczy się światło dzienne – ruch na dworze, także w pochmurne dni, daje oczom więcej światła niż jakiekolwiek oświetlenie w pomieszczeniu.

  • Warto przeplatać naukę i korzystanie z ekranu z wyjściem na zewnątrz, zamiast spędzać przy biurku kilka godzin bez przerwy.

  • Pamiętaj o ochronie przed słońcem: czapka z daszkiem, okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV i krem z filtrem, zwłaszcza latem w środku dnia.

  • Gdy dziecko jest już krótkowzroczne, sam czas na dworze nie wystarczy – o metodzie kontroli wady decyduje okulista.

  • Wadę wzroku warto wykryć wcześnie, dlatego dziecko powinno mieć regularne badania okulistyczne. W Optima Medical badamy dzieci od ukończonego 1. roku życia, a pełne badanie z oceną dna oka i doborem korekcji to Konsultacja okulistyczna dzieci + badanie dna oka + dobór korekcji okularowej.


Najczęściej zadawane pytania


Czy czas na świeżym powietrzu naprawdę chroni przed krótkowzrocznością?

Tak, przede wszystkim przed jej pojawieniem się. Potwierdzają to badania z losowym przydziałem, przegląd Cochrane i metaanalizy z 2024 roku. Efekt jest umiarkowany, ale metoda jest bezpieczna i przynosi też inne korzyści zdrowotne.

Ile czasu dziennie dziecko powinno spędzać na dworze?

Wyraźny efekt daje około 2 godzin dziennie przy świetle dziennym. Więcej czasu wiąże się z jeszcze mniejszym ryzykiem, a każda dodatkowa godzina ma znaczenie.

Czy jasność światła ma znaczenie?

Tak. Efekt ochronny zależy zarówno od czasu, jak i od natężenia światła. Światło na zewnątrz, nawet w pochmurny dzień, jest wielokrotnie jaśniejsze niż oświetlenie w pomieszczeniu.

Czy dziecko, które już jest krótkowzroczne, też skorzysta?

Ruch na świeżym powietrzu jest korzystny dla każdego dziecka, ale u dzieci z istniejącą krótkowzrocznością nie spowalnia wyraźnie narastania wady. Wtedy okulista dobiera metodę kontroli jej postępu. Więcej odpowiedzi zawiera wpis Krótkowzroczność u dzieci – pytania i odpowiedzi.

Czy okulary przeciwsłoneczne osłabiają ochronny efekt światła?

Ochrona przed słońcem jest ważna dla oczu i skóry. Nawet w okularach przeciwsłonecznych i czapce dziecko na zewnątrz otrzymuje znacznie więcej światła niż w pomieszczeniu, dlatego nie trzeba z nich rezygnować w słoneczne dni.


Piśmiennictwo


  1. He X i wsp. Time Outdoors in Reducing Myopia: A School-Based Cluster Randomized Trial with Objective Monitoring of Outdoor Time and Light Intensity. Ophthalmology. 2022;129(11):1245–1254. doi:10.1016/j.ophtha.2022.06.024

  2. Jonas JB i wsp. IMI Prevention of Myopia and Its Progression. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2021;62(5):6. doi:10.1167/iovs.62.5.6

  3. Kido A i wsp. Interventions to increase time spent outdoors for preventing incidence and progression of myopia in children. Cochrane Database Syst Rev. 2024;6(6):CD013549. doi:10.1002/14651858.CD013549.pub2

  4. Li D i wsp. Is Spending More Time Outdoors Able to Prevent and Control Myopia in Children and Adolescents? A Meta-Analysis. Ophthalmic Res. 2024;67(1):393–404. doi:10.1159/000539229

  5. Mei Z i wsp. Efficacy of outdoor interventions for myopia in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Front Public Health. 2024;12:1452567. doi:10.3389/fpubh.2024.1452567

  6. Wang J i wsp. Progression of Myopia in School-Aged Children After COVID-19 Home Confinement. JAMA Ophthalmol. 2021;139(3):293–300. doi:10.1001/jamaophthalmol.2020.6239


 
 

Czas na świeżym powietrzu a krótkowzroczność u dzieci – co mówią badania?

Home

/

Skontaktuj się z nami, pomożemy Ci!

bottom of page