top of page
23 sie
4 minut(y) czytania

Zaktualizowano: 5 dni temu

Mechanizmy powstawania zaćmy wtórnej - komórki nabłonka soczewki

Jeśli szukasz podstawowych informacji o zaćmie wtórnej – czym jest, jak ją rozpoznać i jak przebiega leczenie kapsulotomią laserową – te informacje znajdziesz w artykule wprowadzającym. Poniżej rozwijamy temat głębiej: wyjaśniamy dokładny mechanizm komórkowy powstawania zmętnienia, pełny obraz czynników ryzyka oraz sprawdzone metody zmniejszania prawdopodobieństwa wystąpienia tego powikłania.



Jak dokładnie powstaje zaćma wtórna? Mechanizm komórkowy

Badanie oczu w lampie szczelinowej

Zaćma wtórna ma przyczynę biologiczną, wynikającą z aktywności komórek nabłonka soczewki (lens epithelial cells, LEC), które nieuchronnie pozostają w oku po operacji zaćmy pierwotnej. Kluczową rolę odgrywają trzy powiązane ze sobą procesy.


Proliferacja – komórki nabłonkowe namnażają się pod wpływem czynników wzrostu obecnych w oku, w szczególności TGF-β2 (transformującego czynnika wzrostu beta 2), uznawanego za najsilniejszy stymulator tego procesu. W mechanizmie uczestniczą również inne czynniki wzrostu, w tym FGF, EGF, HGF, PDGF i TNF-α.


Migracja – namnożone komórki przemieszczają się ku tyłowi, zajmując powierzchnię tylnej torebki w obrębie osi wzrokowej. Stres oksydacyjny towarzyszący samej operacji dodatkowo aktywuje szlaki sygnałowe Wnt/β-kateniny oraz TGF-β/Smad, przyspieszając ten proces.


Epitelialno-mezenchymalna transformacja (EMT) – część komórek nabłonkowych przekształca się w komórki o cechach fibroblastów, które produkują macierz zewnątrzkomórkową (kolagen, fibronektynę) i powodują włóknienie torebki. Ten mechanizm dominuje w typie włóknieniowym zaćmy wtórnej, pojawiającym się zwykle wcześniej po operacji niż typ proliferacyjny, w którym dominują skupiska komórek znane jako perły Elschniga.


Oba typy zmian – włóknieniowy i proliferacyjny – mogą współistnieć i wzajemnie się nasilać, co tłumaczy różnorodność obrazu klinicznego obserwowanego u poszczególnych pacjentów.



Pełny obraz czynników ryzyka

Ryzyko rozwoju zaćmy wtórnej zależy od trzech niezależnych grup czynników: cech samego pacjenta, przebiegu operacji oraz typu wszczepionej soczewki.


Czynniki związane z pacjentem:


  • młodszy wiek – komórki nabłonkowe są bardziej aktywne proliferacyjnie; paradoksalnie, zaćma wtórna rozwija się częściej i szybciej u osób młodszych

  • cukrzyca i zaburzenia metaboliczne

  • choroby zapalne gałki ocznej (zapalenie błony naczyniowej, jaskra, pseudoeksfoliacja)

  • wysoka krótkowzroczność (długa oś gałki ocznej)

  • przebyta operacja witrektomii tylnej (PPV) przed operacją zaćmy – w tej grupie zmętnienie torebki pojawia się u ponad 50% pacjentów już w ciągu 3 miesięcy od zabiegu

  • urazy oka w wywiadzie


Czynniki związane z przebiegiem operacji:


  • niedokładne pokrycie krawędzi optycznej soczewki wewnątrzgałkowej przez kapsuloreksję (zbyt duży otwór w torebce przedniej) – jeden z najsilniejszych udokumentowanych czynników ryzyka wczesnej zaćmy wtórnej

  • resztki kory soczewkowej nieusunięte podczas operacji

  • mniejsze doświadczenie operatora


Czynniki związane z typem soczewki:


  • soczewki hydrofobowe akrylowe z ostrą krawędzią optyczną (tzw. square edge) opóźniają rozwój zmętnienia torebki tylnej w porównaniu z innymi materiałami

  • soczewki hydrofilowe akrylowe częściej wymagają wcześniejszej interwencji laserowej; badania retrospektywne na ponad tysiącu oczu wskazują medianę powyżej 53 miesięcy do konieczności leczenia laserem dla wybranych modeli soczewek hydrofobowych z ostrą krawędzią



Czy zaćmie wtórnej można zapobiec?


Całkowite wyeliminowanie zaćmy wtórnej nie jest możliwe obecnymi metodami – to naturalny proces biologiczny wynikający z obecności żywych komórek nabłonkowych, których nie da się usunąć w 100%. Ryzyko można jednak istotnie zmniejszyć poprzez świadome decyzje podejmowane na etapie operacji zaćmy pierwotnej:


  • właściwy dobór modelu implantu – soczewki hydrofobowe z ostrą krawędzią 360°

  • precyzyjne wykonanie kapsuloreksji pokrywającej pełną krawędź optyczną implantu

  • dokładne usunięcie resztek kory soczewkowej podczas operacji

  • wykonanie kapsuloreksji tylnej (PCCC) u pacjentów z grupy wysokiego ryzyka, np. po wcześniejszej witrektomii


Terapie farmakologiczne (leki przeciwzapalne, inhibitory TGF-β, środki antyproliferacyjne) oraz modyfikacje soczewek wewnątrzgałkowych pozostają przedmiotem intensywnych badań, jednak żadna z nich nie jest obecnie powszechnie stosowana w praktyce klinicznej.


FAQ – najczęściej zadawane pytania


Kto jest szczególnie narażony na wczesną zaćmę wtórną?


Do najsilniejszych czynników ryzyka należą: przebycie operacji witrektomii tylnej przed operacją zaćmy, zbyt duży otwór kapsuloreksji niepokrywający całej krawędzi optycznej implantu oraz młodszy wiek pacjenta.


Czy osoby z cukrzycą są bardziej narażone na zaćmę wtórną?


Dane naukowe nie są tu jednoznaczne – część badań wskazuje na wyższe ryzyko przy cukrzycy, inne tej zależności nie potwierdzają. Cukrzyca może jednak wpływać na procesy proliferacji komórkowej, dlatego pacjenci z tym rozpoznaniem powinni szczególnie dbać o regularną kontrolę okulistyczną po operacji zaćmy.


Czy rodzaj soczewki wszczepionej podczas operacji zaćmy ma znaczenie?


Tak. Soczewki hydrofobowe akrylowe z ostrą krawędzią optyczną wiążą się ze znacząco dłuższym czasem do wystąpienia klinicznie istotnej zaćmy wtórnej niż soczewki hydrofilowe. To jeden z powodów, dla których dobór modelu implantu jest elementem strategii zmniejszania ryzyka tego powikłania.


Czy istnieją leki zapobiegające zaćmie wtórnej?


Obecnie nie ma leku o potwierdzonej skuteczności klinicznej w zapobieganiu zaćmie wtórnej. Terapie farmakologiczne oparte na inhibitorach TGF-β i środkach antyproliferacyjnych są przedmiotem badań, ale nie weszły jeszcze do standardowej praktyki.


Dlaczego zaćma wtórna szybciej rozwija się u młodszych pacjentów?


Komórki nabłonka soczewki u młodszych pacjentów są bardziej aktywne proliferacyjnie – dzielą się szybciej, co paradoksalnie zwiększa i przyspiesza ryzyko zmętnienia torebki tylnej w porównaniu z pacjentami starszymi.


Podsumowanie


Zaćma wtórna powstaje w wyniku trzech powiązanych procesów komórkowych – proliferacji, migracji i transformacji epitelialno-mezenchymalnej komórek nabłonka soczewki. Ryzyko jej wystąpienia zależy od cech pacjenta, przebiegu operacji zaćmy pierwotnej oraz typu wszczepionej soczewki. Choć całkowite zapobieżenie temu powikłaniu nie jest możliwe, świadomy dobór implantu i precyzyjna technika chirurgiczna mogą istotnie zmniejszyć jego ryzyko.


📞 537 800 807


Tekst powstał na podstawie aktualnego piśmiennictwa naukowego:

  1. Wang Y., Cao K., Li M., Wan X.H. Posterior capsular Opacification: Pathogenesis, challenges, and innovative therapeutic strategies. Experimental Eye Research, 2025; 259: 110585. doi:10.1016/j.exer.2025.110585

  2. Gu X., Chen X., Jin G., Wang L., Zhang E., Wang W., Liu Z., Luo L. Early-Onset Posterior Capsule Opacification: Incidence, Severity, and Risk Factors. Ophthalmology and Therapy, 2022; 11: 113–123. doi:10.1007/s40123-021-00408-4

  3. Montrimas A., Rinkevičiūtė J., Žemaitienė R. Posterior capsule opacification treatment using Nd:YAG laser capsulotomy: 36 months retrospective analysis. BMC Ophthalmology, 2025; 25: 197. doi:10.1186/s12886-025-04023-w

  4. Konopińska J., Młynarczyk M., Dmuchowska D.A., Obuchowska I. Posterior Capsule Opacification: A Review of Experimental Studies. Journal of Clinical Medicine, 2021; 10: 2847. doi:10.3390/jcm10132847

 
 

Zaćma wtórna: mechanizmy powstawania, czynniki ryzyka i możliwości profilaktyki

Home

/

Skontaktuj się z nami, pomożemy Ci!

bottom of page