Zez u dzieci i dorosłych – rodzaje, objawy i kiedy do lekarza

Zez u dzieci i dorosłych – rodzaje, objawy i kiedy do lekarza

Zez to stan, w którym oczy nie patrzą w ten sam punkt. Jedno oko kieruje się na oglądany przedmiot, a drugie ucieka do środka, na zewnątrz, w górę albo w dół. Może być widoczny stale albo pojawiać się tylko przy zmęczeniu, chorobie czy patrzeniu z bliska. Dotyczy dzieci i dorosłych, ale w każdej z tych grup ma zwykle inne przyczyny i inne znaczenie.

U dziecka zez to nie tylko kwestia wyglądu. Mózg, który dostaje z obu oczu niepasujące obrazy, zaczyna pomijać obraz z oka zezującego i tak może powstać niedowidzenie. Jego leczenie jest najskuteczniejsze w okresie dojrzewania układu wzrokowego, dlatego czas rozpoznania ma znaczenie. U dorosłego zez, który pojawia się nagle, bywa objawem choroby ogólnej lub neurologicznej i wymaga pilnej diagnostyki.

Rodzaje zeza

Zez zbieżny

Oko ucieka w stronę nosa. U małych dzieci to częsta postać zeza, nierzadko związana z nieskorygowaną nadwzrocznością: dziecko, wytężając wzrok, żeby widzieć ostro, jednocześnie zbiera oczy do środka. Wtedy pierwszym krokiem leczenia bywają same okulary.

Zez rozbieżny

Oko ucieka na zewnątrz. Często ma postać okresową: pojawia się przy patrzeniu w dal, przy zmęczeniu, w ostrym słońcu albo gdy dziecko się zamyśli. Rodzice zauważają go na zdjęciach lub pod koniec dnia, a w gabinecie oczy bywają ustawione prawidłowo. Dlatego warto zabrać na wizytę zdjęcia albo krótkie nagranie.

Zez pionowy

Jedno oko ustawia się wyżej lub niżej od drugiego. Osoba z takim zezem często przechyla głowę, bo w tym ułożeniu łatwiej jej połączyć obrazy z obu oczu. Przechylanie głowy bywa mylone z problemem ortopedycznym.

Zez ukryty (heteroforia)

Gdy patrzymy obojgiem oczu, ich ustawienie jest prawidłowe, ale po zasłonięciu jednego oko odchyla się do środka (ezoforia) lub na zewnątrz (egzoforia). Mózg stale koryguje tę skłonność, co przy dłuższej pracy z bliska może dawać bóle głowy, zmęczenie oczu i trudność w utrzymaniu uwagi przy czytaniu. Szerzej opisujemy to w artykule Zez i heteroforia – najczęstsze przyczyny zaburzeń widzenia obuocznego u dzieci.

Zez pozorny

Wrażenie zeza u niemowlęcia lub małego dziecka, którego oczy w rzeczywistości są ustawione prawidłowo. Wynika z szerokiej nasady nosa i fałdu skóry w wewnętrznym kąciku oka, które zasłaniają część białka. Zez pozorny mija wraz ze wzrostem dziecka, ale odróżnić go od zeza rzeczywistego można dopiero w badaniu.

Zez porażenny – nagły zez u dorosłego

Powstaje, gdy osłabnie mięsień poruszający okiem albo nerw, który nim steruje. Typowym objawem jest nagłe podwójne widzenie, które nasila się przy patrzeniu w jedną stronę. Przyczyną bywają m.in. cukrzyca, nadciśnienie, uraz lub choroby neurologiczne, dlatego taki zez wymaga pilnej konsultacji.

Na co zwrócić uwagę

• oko ucieka do środka, na zewnątrz, w górę lub w dół – stale albo okresowo,

• dziecko przechyla lub obraca głowę przy patrzeniu,

• przymykanie lub zasłanianie jednego oka, zwłaszcza w słońcu,

• podwójne widzenie,

• bóle głowy i zmęczenie oczu przy czytaniu,

• potykanie się i trudność w ocenie odległości,

• zez lub duża wada wzroku u rodziców albo rodzeństwa.

Zez, który pojawił się nagle – u dziecka wcześniej bez zeza albo u dorosłego, zwłaszcza z podwójnym widzeniem – wymaga pilnej konsultacji. To nie jest sytuacja do obserwowania w domu.

Jak wygląda diagnostyka zeza

Badanie u lekarza strabologa obejmuje pomiar kąta zeza i ocenę ruchomości oczu, a w szerszych wariantach także badanie wady wzroku po kroplach i ocenę dna oka. Zakres i warianty wizyty opisujemy na stronie Diagnostyka zeza. Dokładny pomiar kąta zeza i ocenę współpracy oczu, bez kropli, wykonuje ortoptystka: Diagnostyka zeza u ortoptystki. Przy podejrzeniu porażenia mięśnia okoruchowego wykonuje się osobno Badanie na ekranie Hessa.

Jak leczy się zeza

Leczenie zależy od rodzaju i przyczyny zeza oraz od wieku pacjenta:

• okulary – korekcja wady wzroku; przy zezie zbieżnym związanym z nadwzrocznością bywa podstawą leczenia,

• leczenie niedowidzenia – zasłanianie lepiej widzącego oka lub inne metody, zawsze pod kontrolą lekarza,

• terapia widzenia – ćwiczenia współpracy oczu, w gabinecie i w domu: Terapia widzenia,

• korekcja pryzmatyczna – szkła pryzmatyczne dobiera lekarz strabolog,

• operacja – nie wykonujemy jej w placówce; kierujemy do ośrodków klinicznych, a kwalifikację do zabiegu i kontrole po nim prowadzi lekarz strabolog w naszym gabinecie.

O zezie u dziecka piszemy szerzej w artykule Zez u dziecka – kiedy wskazane jest badanie okulistyczne?

Wszystkie usługi dla dzieci znajdziesz w dziale Okulistyka dziecięca.

Diagnostyka zeza – rejestracja on-line