top of page
8 sie 2025
6 minut(y) czytania

Zaktualizowano: 27 paź


Schemat widzenia stereoskopowego – dwa obrazy z każdego oka łączone w mózgu w jeden obraz przestrzenny

Czym jest widzenie stereoskopowe i jak wpływa na nasze codzienne funkcjonowanie?


Widzenie stereoskopowe – definicja


Widzenie stereoskopowe (stereopsja), nazywane też widzeniem przestrzennym, to zdolność oceny głębi na podstawie niewielkiej różnicy między obrazami z obu oczu. Każde oko widzi otoczenie z nieco innego miejsca. Tę różnicę, nazywaną rozbieżnością siatkówkową (dysparacją), kora wzrokowa przekształca we wrażenie głębi [1].


Badanie widzenia obuocznego – diagnoza problemów z koordynacją oczu

Stereopsja jest najdokładniejsza z bliska. Ułatwia precyzyjne czynności, takie jak nawlekanie nitki, sięganie po przedmiot czy łapanie piłki. Obniżona stereopsja wiąże się z wolniejszym i mniej dokładnym wykonywaniem takich czynności, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych [1, 2].


Głębię oceniamy również jednym okiem, na podstawie wskazówek jednoocznych: perspektywy, wielkości i zasłaniania się przedmiotów, cieni oraz ruchu (paralaksy ruchowej). Dlatego osoba bez widzenia stereoskopowego postrzega przestrzeń, ale mniej dokładnie ocenia odległość w zadaniach wymagających precyzji [1].


Jak działa widzenie stereoskopowe?


Budowa anatomiczna


U człowieka oczy są skierowane do przodu, dlatego pola widzenia obu oczu w dużej części się nakładają. Oba oczy rejestrują ten sam fragment otoczenia, ale z dwóch punktów oddalonych od siebie o kilka centymetrów. Obrazy z obu siatkówek trafiają drogą wzrokową do kory wzrokowej mózgu.


Rola mózgu


Kora wzrokowa łączy obrazy z obu oczu w jeden (proces ten nazywa się fuzją) i na podstawie różnic między nimi określa odległość przedmiotów od siebie i od patrzącego. Do prawidłowego widzenia stereoskopowego potrzebne są:


  • ostry obraz w każdym oku – wada wzroku skorygowana okularami lub soczewkami kontaktowymi nie przeszkadza, natomiast wada nieskorygowana, zwłaszcza różna w obu oczach (różnowzroczność), utrudnia rozwój stereopsji [1, 3];

  • prawidłowe ustawienie oczu, bez zeza jawnego;

  • prawidłowa współpraca siatkówek obu oczu (korespondencja siatkówkowa);

  • prawidłowy rozwój widzenia obuocznego w dzieciństwie.


Jak bada się widzenie stereoskopowe?


Żeby sprawdzić widzenie stereoskopowe, trzeba sprawić, by każde oko widziało nieco inny obraz. Służą do tego okulary z filtrami – polaryzacyjnymi albo czerwono-zielonymi – oraz tablice, na których figury stają się trójwymiarowe tylko wtedy, gdy mózg prawidłowo łączy obrazy z obu oczu.


Ocena stereopsji jest częścią badania widzenia obuocznego. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego wymieniają wśród metod testy Randot, test muchy, test TNO i synoptofor [4], a wytyczne Amerykańskiej Akademii Okulistyki uwzględniają ocenę stereopsji w pełnym badaniu okulistycznym dziecka [5]. Wynik podaje się w sekundach kątowych: im mniejsza wartość, tym dokładniejsze widzenie głębi.


Test TNO


Pacjent zakłada okulary z czerwonym i zielonym filtrem i ogląda tablice z figurami ułożonymi z kolorowych kropek. Pierwsze tablice pokazują, czy widzenie przestrzenne w ogóle występuje, a kolejne pozwalają ocenić jego dokładność.


Test Langa


Na płytce z kropkami ukryte są figury, które dzięki drobnym prążkom na jej powierzchni każde oko widzi nieco inaczej. Test nie wymaga okularów, dlatego dobrze sprawdza się u małych dzieci. U najmłodszych wynik można ocenić na podstawie ruchów oczu: w ten sposób test Lang II udaje się wykonać u ponad 90% dzieci już od 6. miesiąca życia. Testy wymagające wskazania lub nazwania obrazka osiągają podobną wykonalność dopiero około 4.–5. roku życia [1].


Test muchy


Pacjent w okularach polaryzacyjnych ogląda z bliska kartę z dużym rysunkiem muchy. Przy prawidłowym widzeniu stereoskopowym skrzydła muchy wydają się unosić nad kartą. Kolejne obrazki na tej samej planszy pozwalają ocenić, jak dokładne jest widzenie głębi.


Badanie na synoptoforze


Synoptofor to urządzenie z dwoma wziernikami, w którym każde oko widzi inny obrazek. Pozwala ocenić kolejne stopnie widzenia obuocznego – od jednoczesnego widzenia obu obrazów, przez ich łączenie, po widzenie głębi – a także zmierzyć kąt zeza. Szczegóły: Badanie na synoptoforze.


Wyniki różnych testów nie są w pełni porównywalne, a część testów klinicznych może nie wykazać szczątkowego widzenia stereoskopowego, zwłaszcza u osób z zezem [1]. Dlatego wynik ocenia się łącznie z pozostałymi elementami badania widzenia obuocznego.


W Optima Medical widzenie przestrzenne ocenia ortoptystka. Gdy problemem jest funkcjonowanie wzroku, na przykład zmęczenie oczu przy czytaniu, właściwa jest Diagnoza ortoptyczna – ocena współpracy oczu i funkcji widzenia, a przy zezie – Diagnostyka zeza u ortoptystki. Przyczyny i leczenie zaburzeń opisujemy w artykule Zaburzenia widzenia przestrzennego – jak je rozpoznać i leczyć?


Widzenie stereoskopowe u dzieci


Widzenie stereoskopowe nie występuje od urodzenia. Zaczyna się rozwijać około 3. miesiąca życia, najszybciej dojrzewa w pierwszym roku, a w kolejnych latach staje się coraz dokładniejsze [1]. W badaniu 1300 dzieci w wieku 3–12 lat z Hiszpanii mediana stereopsji wynosiła około 40 sekund kątowych od 4. roku życia. W wieku 4 lat i 9 miesięcy zbliżała się do wartości typowych dla dorosłych (około 28 sekund kątowych), a przed 6. rokiem życia osiągała 19 sekund kątowych [6].


Rozwój stereopsji wymaga ostrego obrazu w obu oczach i prawidłowego ustawienia oczu w okresie dojrzewania układu wzrokowego. Nieskorygowana wada wzroku, różnowzroczność, zez i niedowidzenie mogą ten rozwój zaburzyć [3, 7]. Skuteczne leczenie niedowidzenia poprawia nie tylko ostrość wzroku, lecz także widzenie stereoskopowe [2].


Co powinno zaniepokoić rodziców?


Na zaburzenia widzenia obuocznego u dziecka mogą wskazywać:


  • przekrzywianie lub obracanie głowy przy patrzeniu

  • zez, także okresowy, widoczny np. przy zmęczeniu

  • zamykanie lub zasłanianie jednego oka

  • trudności z precyzyjnymi czynnościami z bliska, np. nawlekaniem koralików czy łapaniem piłki

  • siadanie bardzo blisko ekranu lub książki


Objawy te nie są swoiste i mogą mieć także inne przyczyny, dlatego rozstrzyga je badanie.


W Optima Medical badamy dzieci od ukończonego 1. roku życia. Pierwsze pełne badanie okulistyczne zaleca się w 2.–3. roku życia, także u dziecka bez objawów, a terminy kolejnych kontroli ustala lekarz.


Rozwój widzenia przestrzennego u dziecka ocenia okulista dziecięcy podczas wizyty Konsultacja okulistyczna dzieci + badanie dna oka + dobór korekcji okularowej.


Widzenie stereoskopowe u dorosłych


U dorosłych z prawidłowo rozwiniętym widzeniem obuocznym stereopsja jest stabilna. Jej brak lub osłabienie wynika najczęściej z zeza albo niedowidzenia z dzieciństwa, rzadziej z choroby lub urazu, które pogorszyły widzenie jednego oka. Osoby, które utraciły stereopsję w dorosłości, odczuwają tę zmianę, ale z czasem częściowo się do niej adaptują [1].


Wysoki poziom stereopsji jest wymagany w niektórych zawodach [4]. Wymagania dotyczące widzenia obuocznego, w tym stereopsji, obowiązują m.in. w wojsku, policji, lotnictwie i chirurgii [7]. Zawody, w których widzenie przestrzenne ma szczególne znaczenie, omawiamy w artykule Widzenie stereoskopowe a praca zawodowa – dla kogo to kluczowa sprawność?


Wszystkie usługi optometryczne opisujemy w dziale Optometria.


Brak widzenia stereoskopowego – najczęstsze przyczyny


O braku widzenia stereoskopowego mówimy, gdy w testach nie udaje się wykazać oceny głębi na podstawie różnicy obrazów z obu oczu. Najczęstsze przyczyny to:


  • zez, zwłaszcza o wczesnym początku [4];

  • niedowidzenie (ambliopia) jednego oka [7];

  • duża różnica wad wzroku między oczami (różnowzroczność), nieskorygowana w dzieciństwie [3];

  • choroby i urazy, które pogorszyły widzenie jednego oka [1].


Zez występuje u 4–7,5% dzieci, dlatego osób dorosłych, które nigdy nie miały w pełni rozwiniętego widzenia stereoskopowego, jest wiele. Część z nich, mimo braku mierzalnej stereopsji w testach klinicznych, odbiera wrażenie głębi, np. w filmach 3D [1].



FAQ – najczęściej zadawane pytania


Co to jest widzenie stereoskopowe?


Widzenie stereoskopowe (stereopsja) to zdolność oceny głębi i odległości na podstawie różnicy między obrazami z obu oczu.


Jakie są objawy problemów z widzeniem stereoskopowym u dziecka?


Mogą to być przekrzywianie głowy, zez, także okresowy, oraz trudności z precyzyjnymi czynnościami z bliska. Objawy nie są swoiste, dlatego ich przyczynę wyjaśnia badanie.


Dlaczego ważne są badania ortoptyczne u dzieci?


Pozwalają wcześnie wykryć zez, niedowidzenie i nieskorygowane wady wzroku, które zaburzają rozwój widzenia przestrzennego, oraz rozpocząć leczenie w okresie, w którym jest ono najskuteczniejsze [4, 7].


Czy widzenie stereoskopowe można poprawić u dorosłych?


Zależy to od przyczyny. W badaniach z terapią obuoczną i treningiem percepcyjnym u części dorosłych z niedowidzeniem obserwowano poprawę stereopsji, jednak były to głównie małe badania, a efekt bywał ograniczony [8]. Możliwości leczenia ocenia się indywidualnie po badaniu widzenia obuocznego.


Wizytę można umówić telefonicznie lub przez rejestrację on-line. Telefon i godziny pracy rejestracji są na stronie Kontakt.


Przy podejrzeniu zaburzeń widzenia przestrzennego u siebie lub u dziecka pierwszym krokiem jest Diagnoza ortoptyczna – ocena współpracy oczu i funkcji widzenia. Gdy badanie potwierdzi zaburzenie, kolejnym krokiem może być Terapia widzenia.


Piśmiennictwo


  1. O'Connor AR, Tidbury LP. Stereopsis: are we assessing it in enough depth? Clin Exp Optom. 2018. doi:10.1111/cxo.12655

  2. Tailor V i wsp. Binocular versus standard occlusion or blurring treatment for unilateral amblyopia in children aged three to eight years. Cochrane Database Syst Rev. 2022. doi:10.1002/14651858.CD011347.pub3

  3. Bakunowicz-Łazarczyk A i wsp. Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Okulistycznego oraz Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego w sprawie przesiewowych badań wzroku u dzieci. 2020.

  4. Loba P i wsp. Wytyczne dotyczące postępowania w przypadku zeza u dzieci. Klin Oczna. 2022. doi:10.5114/ko.2022.118848

  5. Hutchinson AK i wsp. Pediatric Eye Evaluations Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2023. doi:10.1016/j.ophtha.2022.10.030

  6. Navas-Navia B i wsp. Percentile curves of stereoacuity in a Spanish paediatric population. J Optom. 2022. doi:10.1016/j.optom.2021.10.001

  7. Cruz OA i wsp. Amblyopia Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2023. doi:10.1016/j.ophtha.2022.11.003

  8. Chaturvedi I i wsp. Binocular vision therapy for the treatment of Amblyopia – A review. Indian J Ophthalmol. 2023. doi:10.4103/IJO.IJO_3098_22


 
 

Widzenie stereoskopowe – co to jest, jak działa i jak je zbadać?

Home

/

Skontaktuj się z nami, pomożemy Ci!

bottom of page