Zapalenie brzegów powiek to przewlekły stan zapalny brzegu powieki – w miejscu, z którego wyrastają rzęsy, i tam, gdzie uchodzą gruczoły Meiboma. Daje pieczenie, swędzenie, zaczerwienienie i łuski przy rzęsach, zwykle w obu oczach jednocześnie. Choroba ma przebieg nawracający: okresy spokoju przeplatają się z zaostrzeniami.

Rzadko zagraża wzrokowi, ale potrafi być bardzo uciążliwa i często idzie w parze z zespołem suchego oka. Leczenie polega przede wszystkim na regularnej pielęgnacji brzegów powiek, a w razie potrzeby na leczeniu dobranym do przyczyny i zabiegach w gabinecie (Jones i wsp., 2025).

Czym jest zapalenie brzegów powiek?

Brzeg powieki to wąski pas między skórą a spojówką. W jego przedniej części wyrastają rzęsy z mieszkami włosowymi i drobnymi gruczołami łojowymi, w tylnej znajdują się ujścia gruczołów Meiboma, które wytwarzają tłuszczową warstwę filmu łzowego. Zależnie od tego, która część brzegu jest objęta stanem zapalnym, mówi się o zapaleniu przednim albo tylnym. U wielu osób obie postacie występują jednocześnie.

Przednie zapalenie brzegów powiek

Dotyczy nasady rzęs. Najczęściej ma podłoże gronkowcowe, łojotokowe albo jest związane z nużeńcem (Jones i wsp., 2025). W postaci gronkowcowej u nasady rzęs pojawiają się twarde strupki i łuski otaczające rzęsę jak kołnierzyk. Zakażenie wywołują zwykle gronkowce bytujące na skórze, w tym gronkowiec złocisty (Khairallah i Kahloun, 2014). W postaci łojotokowej łuski są tłuste, a zmianom na powiekach często towarzyszy łojotokowe zapalenie skóry twarzy i owłosionej skóry głowy.

Tylne zapalenie brzegów powiek

Wiąże się z nieprawidłową pracą gruczołów Meiboma. Ponieważ to najczęstsza postać choroby i główna przyczyna suchości oczu, omawiamy ją osobno w kolejnej części artykułu.

Alergiczne zapalenie brzegów powiek

Brzegi powiek mogą reagować zapaleniem także na czynniki uczulające i drażniące – kosmetyki do oczu, środki do demakijażu, krople z konserwantami czy alergeny wziewne. Wtedy na pierwszy plan wysuwają się świąd, obrzęk i zaczerwienienie skóry powiek.

Zapalenie gruczołów Meiboma (dysfunkcja gruczołów Meiboma, MGD)

Gruczoły Meiboma leżą w tarczkach powiek, w każdej powiece jest ich kilkadziesiąt. Ich wydzielina tworzy zewnętrzną, tłuszczową warstwę filmu łzowego, która spowalnia parowanie łez. W dysfunkcji gruczołów Meiboma (ang. meibomian gland dysfunction, MGD) wydzielina gęstnieje, ujścia gruczołów się zatykają, a film łzowy traci stabilność. Pojawia się stan zapalny tylnego brzegu powieki, nazywany potocznie zapaleniem gruczołów Meiboma.

To częsty problem. Szacowana częstość MGD na świecie wynosi 35,8%, a u większości osób z zespołem suchego oka to właśnie ona jest główną przyczyną nadmiernego parowania łez (Stapleton i wsp., 2025). Typowe objawy to pieczenie i uczucie piasku pod powiekami, zamazane widzenie, które poprawia się po mrugnięciu, zaczerwienione tylne brzegi powiek, a czasem pienista wydzielina w kącikach oczu. Zatkane gruczoły sprzyjają też powstawaniu gradówek.

Budowę gruczołów można ocenić w badaniu obrazowym – więcej w artykule „Badanie gruczołów Meiboma (meibografia) – na czym polega i kiedy je wykonać”.

Nużeniec a zapalenie brzegów powiek

Nużeńce (Demodex) to mikroskopijne roztocza żyjące w mieszkach rzęs oraz w gruczołach łojowych i gruczołach Meiboma. Występują także u zdrowych osób, a ich liczba rośnie z wiekiem. U części pacjentów nadmierne namnożenie nużeńców wywołuje przednie zapalenie brzegów powiek (Jones i wsp., 2025).

Charakterystycznym objawem są złuszczenia cylindryczne – woskowe „rękawki” u nasady rzęs, uznawane za objaw typowy dla nużycy (Jones i wsp., 2025). Pacjenci często skarżą się na świąd brzegów powiek, nasilony zwłaszcza w nocy (Rivera i wsp., 2024), oraz na wypadanie rzęs. Do przeniesienia nużeńców dochodzi przy bliskim kontakcie i wspólnym używaniu ręczników, poduszek czy kosmetyków do oczu. Więcej o tej postaci choroby piszemy w artykule „Nużeniec oka (nużyca powiek) – objawy, przyczyny i leczenie”.

Objawy zapalenia brzegów powiek

Objawy bywają mylone z innymi chorobami oczu, dlatego warto je skonsultować z okulistą. Najczęściej pacjenci zgłaszają:

• pieczenie, swędzenie i uczucie piasku pod powiekami,

• zaczerwienione, zgrubiałe brzegi powiek,

• łuski, strupki lub złuszczenia u nasady rzęs,

• sklejone rzęsy po przebudzeniu,

• łzawienie albo, przeciwnie, uczucie suchości oczu,

• nadwrażliwość na światło,

• wypadanie rzęs, a przy długotrwałym zapaleniu – nieprawidłowy wzrost rzęs,

• nawracające jęczmienie i gradówki,

• zaczerwienienie spojówek i zmęczenie oczu, zwłaszcza pod koniec dnia.

  
  

Objawy zwykle dotyczą obu oczu i zmieniają nasilenie. Bywają silniejsze rano, w klimatyzowanych pomieszczeniach i po długiej pracy przy komputerze.

Gdy na pierwszy plan wysuwa się łzawienie, zajrzyj na stronę „Łzawienie oczu – przyczyny, objawy i kiedy zgłosić się do okulisty”. Nawracające zmiany na powiece opisujemy na stronach „Gradówka oka – jak wygląda, jak leczyć i kiedy zgłosić się do okulisty” oraz „Jęczmień oka – objawy, przyczyny i skuteczne leczenie”.

Kiedy pilnie zgłosić się do okulisty?

Zapalenie brzegów powiek zwykle nie wymaga pilnej wizyty. Nie należy jednak zwlekać, gdy pojawia się:

• ból oka, a nie tylko pieczenie,

• pogorszenie ostrości widzenia, które nie ustępuje po mrugnięciu,

• silny światłowstręt albo zaczerwienienie wokół rogówki,

• obrzęk i zaczerwienienie całej powieki, zwłaszcza z gorączką,

• zmiana tylko na jednej powiece, która mimo leczenia nie ustępuje, szczególnie z miejscowym ubytkiem rzęs albo guzkiem.

  
  

Ostatnia sytuacja wymaga wykluczenia innych chorób brzegu powieki, w tym zmian nowotworowych.

Diagnostyka zapalenia brzegów powiek

Rozpoznanie stawia okulista na podstawie wywiadu i badania w lampie szczelinowej. W powiększeniu ocenia brzegi powiek, nasady rzęs, ujścia gruczołów Meiboma i jakość ich wydzieliny oraz powierzchnię oka.

Przy podejrzeniu nużycy lekarz może pobrać kilka rzęs i obejrzeć je w powiększeniu. W badaniu porównawczym ocena wyrwanych rzęs w lampie szczelinowej wykrywała nużeńca z czułością 96,6% i swoistością 90,9%, czyli podobnie jak badanie mikroskopowe (Eskenazi-Betech i wsp., 2024).

Gdy objawom towarzyszy suchość oczu, przydatne są badania filmu łzowego i ocena gruczołów Meiboma. W Optima Medical wykonujemy je w ramach usługi Komputerowe badanie zespołu suchego oka – Kraków. Przy ciężkim lub nietypowym przebiegu lekarz może zlecić posiew wydzieliny z brzegów powiek (Khairallah i Kahloun, 2014).

Leczenie zapalenia brzegów powiek

Zapalenie brzegów powiek ma charakter przewlekły, dlatego celem leczenia jest opanowanie objawów i zmniejszenie liczby zaostrzeń, a nie jednorazowe wyleczenie. Postępowanie dobiera się do przyczyny i zwykle łączy kilka metod (Jones i wsp., 2025).

Higiena brzegów powiek i ciepłe okłady

To podstawa leczenia każdej postaci choroby. Ciepłe okłady rozpuszczają zagęszczoną wydzielinę gruczołów Meiboma, a delikatny masaż po okładzie pomaga ją usunąć. Zalecana temperatura okładu to 40–41,5°C. W świetle dostępnych badań wystarcza okład raz dziennie przez 10 minut albo dwa razy dziennie po 5 minut (Jones i wsp., 2025). Brzegi powiek oczyszcza się płynami, piankami lub chusteczkami do higieny powiek. Szczegóły opisujemy w artykule „Higiena brzegów powiek – jak oczyszczać i masować powieki”.

Leczenie nużycy powiek

Przy nużycy stosuje się preparaty do higieny powiek z olejkiem z drzewa herbacianego albo jego składnikiem czynnym, terpinen-4-olem. Leczenie trwa zwykle kilka tygodni, bo cykl życiowy roztocza wynosi 14–23 dni (Jones i wsp., 2025). Nie należy samodzielnie nakładać na powieki stężonego olejku: w wysokich stężeniach podrażnia oko, a w badaniach laboratoryjnych uszkadza komórki gruczołów Meiboma (Jones i wsp., 2025). Celem leczenia nie jest całkowite usunięcie nużeńców, lecz zmniejszenie ich liczby i ustąpienie objawów.

W uporczywych przypadkach lekarz może zalecić lek przeciwpasożytniczy na receptę. O jego wyborze i sposobie stosowania decyduje lekarz.

Leczenie przeciwbakteryjne

Przy nasilonym zapaleniu bakteryjnym lekarz może zalecić antybiotyk w postaci maści lub kropli, a w wybranych przypadkach przewlekłego zapalenia gruczołów Meiboma lub trądziku różowatego ocznego – antybiotyk doustny, który działa w tej sytuacji także przeciwzapalnie. To leki na receptę, a decyzję o ich zastosowaniu podejmuje lekarz. Ze względu na narastającą oporność bakterii antybiotyków nie stosuje się rutynowo przy każdym zaostrzeniu (Jones i wsp., 2025). O chorobie oczu w przebiegu trądziku różowatego piszemy w artykule „Trądzik różowaty oczny – objawy, diagnostyka i leczenie”.

Krople nawilżające

Gdy zapaleniu brzegów powiek towarzyszy suchość oczu, ulgę przynoszą krople nawilżające, najlepiej bez konserwantów. Nie leczą przyczyny, ale zmniejszają dolegliwości.

Zabiegi w gabinecie: IPL i LLLT

Przy dysfunkcji gruczołów Meiboma, która nie ustępuje mimo pielęgnacji, stosuje się zabiegi światłem. IPL (intensywne światło pulsacyjne) działa na skórę wokół oka: zamyka poszerzone naczynka brzegów powiek, ogrzewa gruczoły i zmniejsza stan zapalny. W badaniu z randomizacją obejmującym 132 osoby IPL okazało się skuteczniejsze niż codzienne ciepłe okłady z masażem powiek, a przeglądy systematyczne potwierdzają poprawę stabilności filmu łzowego (Jones i wsp., 2025; Chen i wsp., 2025).

LLLT (terapia światłem niskoenergetycznym) to naświetlanie zamkniętych powiek maską LED, najczęściej w połączeniu z IPL. W wieloośrodkowej analizie 460 oczu osób, którym nie pomogło wcześniejsze leczenie, po zabiegach IPL z LLLT stan gruczołów Meiboma poprawił się o co najmniej jeden stopień w 70% oczu (Jones i wsp., 2025). Wyniki u poszczególnych osób mogą się różnić, a o liczbie zabiegów decyduje lekarz.

W Optima Medical zabiegi IPL i LLLT wykonujemy w ramach usługi Leczenie zespołu suchego oka – Kraków, zawsze po konsultacji okulistycznej.

Jak zapobiegać nawrotom?

Choroba ma skłonność do nawrotów, dlatego pielęgnację brzegów powiek warto prowadzić także w okresach bez objawów. Pomagają:

• codzienne oczyszczanie brzegów powiek i ciepłe okłady,

• dokładny demakijaż i nienakładanie kosmetyków na wewnętrzną krawędź powieki,

• nieużywanie cudzych kosmetyków do oczu, ręczników i pędzli,

• regularna wymiana tuszu do rzęs i kredki do oczu,

• unikanie pocierania oczu,

• przerwy w pracy przy komputerze i świadome mruganie,

• nawilżanie powietrza w pomieszczeniach klimatyzowanych i ogrzewanych,

• leczenie chorób skóry, które sprzyjają zapaleniu, takich jak łojotokowe zapalenie skóry i trądzik różowaty.

Osoby noszące soczewki kontaktowe powinny w okresie zaostrzenia ustalić z okulistą, czy i na jak długo z nich zrezygnować.

Podsumowanie

Zapalenie brzegów powiek to częsta, przewlekła choroba, którą można dobrze kontrolować. Podstawą jest regularna higiena powiek i ciepłe okłady, a przy nużycy, zapaleniu bakteryjnym czy dysfunkcji gruczołów Meiboma – leczenie dobrane przez lekarza do przyczyny. Krótkie omówienie objawów i tego, kiedy zgłosić się do lekarza, znajdziesz na stronie „Zapalenie brzegów powiek – objawy i skuteczne leczenie”.

Jeśli dolegliwości wracają, zapraszamy na konsultację okulistyczną do Optima Medical w Krakowie.

Umów konsultację okulistyczną – rejestracja on-line

Najczęstsze pytania

Czy zapalenie brzegów powiek jest zaraźliwe?

Samo zapalenie brzegów powiek zwykle nie przenosi się na inne osoby. Wyjątkiem jest nużyca – roztocza mogą przechodzić przy bliskim kontakcie i wspólnym używaniu ręczników czy kosmetyków do oczu.

Czy zapalenie brzegów powiek można wyleczyć na zawsze?

Choroba ma charakter przewlekły i nawracający. Regularna pielęgnacja i leczenie dobrane do przyczyny pozwalają jednak na długie okresy bez objawów.

Ile trwa leczenie zapalenia brzegów powiek?

Poprawę po rozpoczęciu higieny powiek i ciepłych okładów zwykle widać po kilku tygodniach. Leczenie nużycy preparatami z olejkiem z drzewa herbacianego trwa najczęściej 4–6 tygodni (Jones i wsp., 2025), a pielęgnację powiek warto kontynuować na stałe.

Co pomaga na zapalenie brzegów powiek bez recepty?

Ciepłe okłady, masaż powiek, preparaty do higieny brzegów powiek (płyny, pianki, chusteczki) i krople nawilżające bez konserwantów. Jeśli po kilku tygodniach nie ma poprawy, potrzebna jest wizyta u okulisty.

Czy przy zapaleniu brzegów powiek można się malować?

W okresie zaostrzenia lepiej zrezygnować z makijażu oczu. Później warto wybierać sprawdzone kosmetyki, regularnie je wymieniać i starannie zmywać makijaż przed snem.

Czym różni się zapalenie brzegów powiek od zapalenia spojówek?

Zapalenie brzegów powiek dotyczy krawędzi powieki i nasady rzęs, ma przebieg przewlekły i nawracający. Zapalenie spojówek dotyczy błony pokrywającej białko oka i wewnętrzną stronę powiek, zwykle pojawia się nagle i trwa krócej. Obie choroby mogą występować jednocześnie.

Piśmiennictwo

1. Jones L, Craig JP, Markoulli M, Karpecki P, Akpek EK, Basu S, et al. TFOS DEWS III: Management and Therapy. Am J Ophthalmol. 2025;279:289–386. doi:10.1016/j.ajo.2025.05.039

2. Khairallah M, Kahloun R. Infections of the Eyelids. In: Tabbara KF, et al., editors. Ocular Infections. Essentials in Ophthalmology. Berlin, Heidelberg: Springer; 2014. p. 51–61. doi:10.1007/978-3-662-43981-4_5

3. Stapleton F, Argüeso P, Asbell P, Azar D, Bosworth C, Chen W, et al. TFOS DEWS III: Digest. Am J Ophthalmol. 2025;279:451–553. doi:10.1016/j.ajo.2025.05.040

4. Rivera Salazar J, Lara Peñaranda J, González del Valle F, Gálvez Martínez J, Valdés González JJ, Olalla Gallardo JM, et al. Treatment With Topical Ivermectin 1% Once a Month to Control Demodex Blepharitis. Cornea Open. 2024;3(2):e0033. doi:10.1097/coa.0000000000000033

5. Eskenazi-Betech R, Zatarain-Barrón NC, Graue-Hernandez EO, Ramirez-Miranda A, Kahuam-López N, Navas A. Sensitivity and Specificity of Slit-Lamp Demodex Infestation Detection in Patients With Blepharitis. Cornea Open. 2024;3(4):e0053. doi:10.1097/coa.0000000000000053

6. Chen KY, Chan HC, Chan CM. Which treatment works better for Meibomian Gland Dysfunction: LipiFlow or intense pulsed light? A systematic review and network meta-analysis. Photodiagnosis Photodyn Ther. 2025;53:104630. doi:10.1016/j.pdpdt.2025.104630