Zaktualizowano: 5 dni temu

Krótkowzroczność (miopia) u dzieci to nie tylko gorsze widzenie z daleka. Najważniejsze jest tempo, w jakim wada narasta: im szybciej rośnie, tym większe ryzyko wysokiej krótkowzroczności w dorosłości (−6,00 D i więcej), a z nią chorób plamki, odwarstwienia siatkówki, zaćmy i jaskry (Shah i wsp., 2024). Według prognoz do 2050 roku krótkowzroczność może dotyczyć połowy ludzi na świecie, a wysoka krótkowzroczność – blisko 10% (Dybała-Przygrodzka i wsp., 2025). Każda dioptria ma znaczenie: wada większa o jedną dioptrię wiąże się z ryzykiem zwyrodnienia plamki wyższym o ok. 67% (Chen i wsp., 2024).
Polskie Towarzystwo Okulistyczne podkreśla, że żadna metoda nie zatrzymuje narastania wady w 100%, a wybór leczenia należy do lekarza okulisty – zależy od wieku dziecka, momentu pojawienia się wady i jej rocznego przyrostu (Bakunowicz-Łazarczyk i wsp., 2021). W tym artykule porządkujemy, co mówią badania o metodach kontroli krótkowzroczności i jak rodzice mogą wspierać leczenie na co dzień.
Dlaczego krótkowzroczność u dzieci zwykle postępuje?

Oko dziecka rośnie wraz z całym organizmem. Gdy gałka oczna wydłuża się zbyt mocno w osi przednio-tylnej, obraz ogniskuje się przed siatkówką – wtedy dziecko widzi gorzej w dal. U młodszych dzieci wada może przez pewien czas „maskować się” dzięki sprawnej akomodacji, dlatego ważne jest, aby diagnoza była postawiona rzetelnie i możliwie wcześnie (Chung, 2025).
Z perspektywy rokowania istotne jest to, że:
im wcześniej pojawia się krótkowzroczność, tym większa bywa jej progresja w kolejnych latach (Chung, 2025),
wysokie wartości wady wiążą się z większym ryzykiem powikłań w przyszłości (Shah i wsp., 2024),
silnym czynnikiem ryzyka jest przedkrótkowzroczność – stan, w którym wada jeszcze nie wystąpiła, ale refrakcja jest jej bliska (Chung, 2025; Wu i wsp., 2025).
Objawy, które mogą sugerować krótkowzroczność
U dzieci symptomy bywają nieoczywiste. Warto zwrócić uwagę m.in. na:
mrużenie oczu przy patrzeniu w dal,
przysuwanie się do ekranu lub książki,
trudności z odczytywaniem z tablicy,
nawracające bóle głowy lub szybkie zmęczenie wzrokowe,
pocieranie oczu (nieswoiste, ale częste).
Jeśli takie sygnały się powtarzają, warto zaplanować badanie wzroku – bez czekania, aż samo przejdzie.
Diagnostyka: co powinno znaleźć się w dobrej ocenie dziecka?
Kontrola krótkowzroczności zaczyna się od właściwej diagnostyki. U dzieci kluczowe są:
badanie refrakcji po kroplach porażających akomodację (cykloplegii), aby wynik nie był zafałszowany przez nastawianie ostrości,
ocena ostrości wzroku i dobranie korekcji,
pomiar długości osiowej oka biometrem optycznym – pozwala dokładniej ocenić, czy leczenie działa; w Optima Medical zalecamy go, ale nie jest obowiązkowy (badanie dodatkowo płatne),
regularne kontrole, które pokazują tempo zmian.
Pełne badanie okulistyczne dziecka po kroplach opisujemy na stronie Konsultacja okulistyczna dzieci + badanie dna oka + dobór korekcji okularowej. O doborze soczewek okularowych hamujących postęp krótkowzroczności decyduje okulista podczas wizyty Kwalifikacja do soczewek okularowych hamujących postęp krótkowzroczności u dzieci.
Korekcja a kontrola progresji: to nie jest to samo
To jedno z najczęstszych nieporozumień:
korekcja wady (np. okulary jednoogniskowe) ma zapewnić ostre widzenie, ale nie spowalnia narastania krótkowzroczności (Lawrenson i wsp., 2025),
kontrola progresji ma spowolnić narastanie wady i wydłużanie gałki ocznej, aby zmniejszyć ryzyko wysokiej krótkowzroczności w przyszłości (Shah i wsp., 2024).
W wielu sytuacjach dziecko potrzebuje obu elementów jednocześnie.
Metody kontroli krótkowzroczności u dzieci – co wynika z badań?
Soczewki okularowe z rozogniskowaniem (defocus)
Soczewki okularowe kontrolujące krótkowzroczność korygują wadę, a jednocześnie tworzą na obwodzie siatkówki kontrolowane rozogniskowanie (defocus). Do tej grupy należą m.in. soczewki w technologii DIMS (Defocus Incorporated Multiple Segments) i soczewki z mikrosoczewkami asferycznymi (HAL). Dla obu konstrukcji wykazano, że działanie utrzymuje się po pierwszym roku noszenia (Bullimore i wsp., 2025).
W dwuletnim badaniu z randomizacją soczewki DIMS spowolniły narastanie wady o 52%, a wydłużanie gałki ocznej o 62% w porównaniu z okularami jednoogniskowymi (Lam i wsp., 2020). Efekt utrzymywał się w 6-letniej obserwacji, a po odstawieniu soczewek nie stwierdzono przyspieszenia wady (Lam i wsp., 2023). U dzieci europejskich spowolnienie wyniosło 57% (Nucci i wsp., 2023), a w dużej analizie z codziennej praktyki klinicznej – ok. 30% (Liu i wsp., 2023).
Przykłady takich rozwiązań omawiamy w artykułach MIYOSMART – innowacyjne soczewki do kontroli krótkowzroczności u dzieci, MiyoSmart iQ – nowa generacja soczewek hamujących krótkowzroczność u dzieci i Soczewki okularowe MyCon – jak działają i dla kogo są przeznaczone?. Dobór opraw i szkieł z technologią DIMS w naszym salonie opisuje strona Dobór opraw i szkieł okularowych z technologią DIMS MiyoSmart – Optyk Optima Kraków. To jest wyrób medyczny, używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.
Co warto zapamiętać:
takie soczewki wyglądają jak zwykłe okulary i poprawiają ostrość widzenia, ale ich konstrukcja ma dodatkowy cel: spowolnienie narastania wady,
o tym, czy to dobre rozwiązanie, decydują m.in. wiek dziecka, tempo progresji oraz możliwość systematycznego noszenia okularów i kontroli (Bakunowicz-Łazarczyk i wsp., 2021).
Soczewki kontaktowe: ortokorekcja (Ortho-K) i soczewki miękkie z rozogniskowaniem
Ortokorekcja (Ortho-K) polega na nocnym stosowaniu twardych soczewek, które czasowo modelują przednią powierzchnię rogówki. W przeglądzie Cochrane była najskuteczniejszą metodą optyczną w hamowaniu wydłużania gałki ocznej, ale część dzieci źle ją tolerowała (Lawrenson i wsp., 2025). Więcej o tej metodzie piszemy w artykule Soczewki ortokeratologiczne – jak działają i dla kogo są?, a dobór soczewek opisuje strona Dobór soczewek kontaktowych ortokeratologicznych.
Jednocześnie Ortho-K wymaga:
wysokiej dyscypliny higienicznej – soczewki kontaktowe, zwłaszcza noszone w nocy, zwiększają ryzyko infekcji powierzchni oka (Lawrenson i wsp., 2025),
stałych kontroli,
realistycznej oceny, czy rodzina jest w stanie utrzymać bezpieczny reżim pielęgnacji soczewek.
Stosuje się też miękkie jednodniowe soczewki kontaktowe z rozogniskowaniem. Opisujemy je w artykule Soczewki kontaktowe MiSight® 1 day w kontroli krótkowzroczności u dzieci, a ich dobór – na stronie Dobór soczewek kontaktowych MiSight 1 day. To jest wyrób medyczny, używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą. Wybór metody powinien być zawsze indywidualny i oparty na parametrach oka oraz stylu życia dziecka.
Farmakoterapia: atropina w niskich stężeniach
Atropina w kroplach to jedyny lek o udokumentowanym działaniu spowalniającym krótkowzroczność (Li, 2025). W kontroli krótkowzroczności stosuje się ją w niskich stężeniach. Wyższe stężenia częściej powodują światłowstręt i trudności w czytaniu (Lawrenson i wsp., 2025), dlatego nie stosuje się ich w hamowaniu wady. Skuteczność nie rośnie proporcjonalnie do stężenia, a działania niepożądane – tak (Ha i wsp., 2022). Według konsensusu Światowego Towarzystwa Okulistyki Dziecięcej i Zeza (WSPOS) atropina w niskim stężeniu spowalnia narastanie wady o 30–60%, a ok. 10% dzieci słabo reaguje na leczenie (Darusman i wsp., 2025).
Atropina jest lekiem na receptę. O tym, czy i jak ją stosować, decyduje lekarz okulista, biorąc pod uwagę wiek dziecka, tempo progresji i tolerancję leczenia (Bakunowicz-Łazarczyk i wsp., 2021). Wyniki najnowszych badań nad atropiną, także europejskich i polskich, omawiamy w artykule Atropina w leczeniu krótkowzroczności u dzieci – co pokazują badania?
Mechanizm działania atropiny nie polega wyłącznie na wpływie na akomodację. Opisuje się jej wpływ na procesy biochemiczne w siatkówce i twardówce, co może modulować wzrost gałki ocznej (Li, 2025; Chung, 2025).
Bezpieczeństwo i nadzór:
leczenie wymaga kontroli okulistycznych,
możliwe są działania niepożądane (np. światłowstręt, trudności w pracy z bliska, alergia), dlatego kwalifikacja i monitorowanie są kluczowe (Lawrenson i wsp., 2025; Ha i wsp., 2022).
Terapia łączona: kiedy łączenie metod ma sens?
W europejskim badaniu połączenie soczewek DIMS i atropiny spowolniło narastanie wady o 70%, podczas gdy każda z metod osobno – o 57% (Nucci i wsp., 2023). Łączenie metod rozważa się zwłaszcza przy szybkiej progresji lub niekorzystnych czynnikach ryzyka.
To nie jest jednak „automatyczny standard dla każdego”. Terapia łączona wymaga jasnego planu kontroli i ustalenia, jaki parametr jest celem: refrakcja, długość osiowa czy tempo zmian.
Terapia światłem czerwonym: co wiadomo, a czego nadal nie wiemy?
Terapia powtarzanym czerwonym światłem niskiej mocy (RLRL) polega na krótkich, regularnych ekspozycjach oka na światło o określonej długości fali. W przeglądzie Cochrane dawała duży efekt, ale wyniki pochodzą z krótkich badań u dzieci w Chinach (Lawrenson i wsp., 2025), a konsensus WSPOS wskazuje, że przed szerszym stosowaniem potrzebne są ujednolicone zasady bezpieczeństwa (Darusman i wsp., 2025). Dlatego nie jest to obecnie standard postępowania.
Czas na zewnątrz i codzienne nawyki
Więcej czasu na świeżym powietrzu zmniejsza ryzyko pojawienia się krótkowzroczności (Kido i wsp., 2024). Działa przede wszystkim zapobiegawczo – u dzieci, które już są krótkowzroczne, nie spowalnia wyraźnie narastania wady i nie zastępuje leczenia (Li i wsp., 2024).
Polskie wytyczne podają, że 1–3 godziny dziennie na zewnątrz mogą obniżyć ryzyko pojawienia się krótkowzroczności o połowę (Bakunowicz-Łazarczyk i wsp., 2021), a konsensus WSPOS mówi o ok. 2 godzinach dziennie (Darusman i wsp., 2025). W szkolnym programie spędzania przerw na zewnątrz krótkowzroczność pojawiła się u 19,6% dzieci z przedkrótkowzrocznością, wobec 37,8% w szkole bez programu (Wu i wsp., 2025). Zalecenia zdrowia publicznego obejmują też ograniczanie długiej pracy z bliska i czasu przed ekranem (Bullimore i wsp., 2025).
Jak często kontrolować dziecko z krótkowzrocznością?
Częstotliwość kontroli zależy od:
wieku,
tempa progresji,
zastosowanej metody (okulary, soczewki, atropina),
parametrów klinicznych.
W Optima Medical dzieci w trakcie kontroli krótkowzroczności zapraszamy zwykle co pół roku – na badanie refrakcji i badanie dna oka. Zalecamy też pomiar długości osiowej oka biometrem optycznym: to dodatkowo płatne badanie, które pozwala dokładniej ocenić, czy leczenie działa, ale nie jest obowiązkowe. Termin kolejnej wizyty lekarz dostosowuje do tempa zmian.
O zakończeniu leczenia także decyduje lekarz. Po odstawieniu każdej metody wada może przez pewien czas narastać szybciej (efekt z odbicia); w przeglądzie badań był on mniejszy po metodach optycznych niż po atropinie i terapii światłem (Sánchez-Tena i wsp., 2024).
Kiedy nie zwlekać z konsultacją?
Pilniejszej oceny wymagają sytuacje, gdy pojawiają się:
nagłe pogorszenie widzenia,
błyski, „męty”, zasłona w polu widzenia,
silny ból oka, światłowstręt, zaczerwienienie (szczególnie u użytkowników soczewek),
szybkie, zauważalne pogłębianie wady między kontrolami.
Podsumowanie
krótkowzroczność u dzieci to problem rosnący na całym świecie, a celem leczenia jest spowolnienie narastania wady i zmniejszenie ryzyka wysokiej krótkowzroczności (Dybała-Przygrodzka i wsp., 2025; Shah i wsp., 2024),
skuteczne strategie to soczewki okularowe z rozogniskowaniem, ortokorekcja i soczewki kontaktowe z rozogniskowaniem, atropina w niskich stężeniach oraz – u wybranych dzieci – terapia łączona (Lawrenson i wsp., 2025; Darusman i wsp., 2025),
czas na zewnątrz pomaga przede wszystkim zapobiegać pojawieniu się wady (Kido i wsp., 2024),
dobór metody jest indywidualny, a skuteczność ocenia się w czasie – na podstawie zmian refrakcji i, gdy to możliwe, długości osiowej oka (Bakunowicz-Łazarczyk i wsp., 2021).
Wszystkie usługi dla dzieci znajdziesz w dziale Okulistyka dziecięca. Wizytę u okulisty dziecięcego można umówić telefonicznie lub przez rejestrację on-line. Objawy, metody i przebieg leczenia w naszej placówce zebraliśmy na stronie Krótkowzroczność u dzieci – leczenie i kontrola w Krakowie.
Piśmiennictwo
Bakunowicz-Łazarczyk A, Filipek E, Hautz W, Modrzejewska M, Szaflik J, Urban B; Polskie Towarzystwo Okulistyczne, Sekcja Okulistyki Dziecięcej i Leczenia Zeza. Wytyczne dotyczące postępowania w krótkowzroczności postępującej u dzieci i młodzieży. Polskie Towarzystwo Okulistyczne (wydanie własne). 2021:1–30.
Bullimore MA, Saunders KJ, Baraas RC, Berntsen DA, Chen Z, Chia AWL, et al. IMI-Interventions for controlling myopia onset and progression 2025. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2025;66(12):39. doi:10.1167/iovs.66.12.39
Lawrenson JG, Huntjens B, Virgili G, Ng S, Dhakal R, Downie LE, et al. Interventions for myopia control in children: a living systematic review and network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2025;2(2):CD014758. doi:10.1002/14651858.CD014758.pub3
Darusman K, Kaur S, Leo SW, Morad Y, Nischal KK; World Society of Paediatric Ophthalmology and Strabismus. Myopia consensus statement 2025: interventions to slow the progression of myopia [Internet]. WSPOS; 2025 [cytowano 2026 paź 16]. Dostępne na: https://wspos.org/wp-content/uploads/2025/05/Myopia-Consensus-Statement2025.pdf
Lam CSY, Tang WC, Tse DY, Lee RPK, Chun RKM, Hasegawa K, et al. Defocus Incorporated Multiple Segments (DIMS) spectacle lenses slow myopia progression: a 2-year randomised clinical trial. Br J Ophthalmol. 2020;104(3):363–368. doi:10.1136/bjophthalmol-2018-313739
Lam CSY, Tang WC, Zhang HY, Lee PH, Tse DYY, Qi H, et al. Long-term myopia control effect and safety in children wearing DIMS spectacle lenses for 6 years. Sci Rep. 2023;13(1):5475. doi:10.1038/s41598-023-32700-7
Nucci P, Lembo A, Schiavetti I, Shah R, Edgar DF, Evans BJW. A comparison of myopia control in European children and adolescents with defocus incorporated multiple segments (DIMS) spectacles, atropine, and combined DIMS/atropine. PLoS One. 2023;18(2):e0281816. doi:10.1371/journal.pone.0281816
Liu J, Lu Y, Huang D, Yang J, Fan C, Chen C, et al. The Efficacy of Defocus Incorporated Multiple Segments Lenses in Slowing Myopia Progression: Results from Diverse Clinical Circumstances. Ophthalmology. 2023;130(5):542–550. doi:10.1016/j.ophtha.2023.01.007
Ha A, Kim SJ, Shim SR, Kim YK, Jung JH. Efficacy and Safety of 8 Atropine Concentrations for Myopia Control in Children: A Network Meta-Analysis. Ophthalmology. 2022;129(3):322–333. doi:10.1016/j.ophtha.2021.10.016
Li L. Interpretation of expert consensus on the application of low-concentration atropine eye drops in the prevention and control of myopia in children and adolescents. Pediatr Investig. 2025;9(2):107–113. doi:10.1002/ped4.70002
Kido A, Miyake M, Watanabe N. Interventions to increase time spent outdoors for preventing incidence and progression of myopia in children. Cochrane Database Syst Rev. 2024;6(6):CD013549. doi:10.1002/14651858.CD013549.pub2
Li D, Min S, Li X. Is Spending More Time Outdoors Able to Prevent and Control Myopia in Children and Adolescents? A Meta-Analysis. Ophthalmic Res. 2024;67(1):393–404. doi:10.1159/000539229
Wu PC, Tsai CL, Yang YH. Outdoor activity during class recess prevents myopia onset and shift in premyopic children: Subgroup analysis in the recess outside classroom study. Asia Pac J Ophthalmol (Phila). 2025;14(1):100140. doi:10.1016/j.apjo.2025.100140
Sánchez-Tena MÁ, Ballesteros-Sánchez A, Martinez-Perez C, Alvarez-Peregrina C, De-Hita-Cantalejo C, Sánchez-González MC, et al. Assessing the rebound phenomenon in different myopia control treatments: a systematic review. Ophthalmic Physiol Opt. 2024;44(2):270–9. doi:10.1111/opo.13277
Shah R, Vlasak N, Evans BJW. High myopia: Reviews of myopia control strategies and myopia complications. Ophthalmic Physiol Opt. 2024;44(6):1248–1260. doi:10.1111/opo.13366
Dybała-Przygrodzka I, Dybała E, Żarnowski T, Wlaź A. The global rise of myopia and contemporary methods of slowing the progression of myopia in children and adolescents. Ophthalmol J. 2025;10:35–46. doi:10.5603/OJ.101082
Chung YW. Myopia: a review of current concepts, association with nonophthalmological conditions, and treatment strategy in children and adolescents. Clin Exp Pediatr. 2025;68(8):554–565. doi:10.3345/cep.2025.00115
Chen Y, Mueller A, Morgan I, Larkin F, Wang Y, Zeng J, et al. Best practice in myopia control: insights and innovations for myopia prevention and control – a round table discussion. Br J Ophthalmol. 2024;108(7):913–914. doi:10.1136/bjo-2023-325112





