Zaktualizowano: 5 dni temu
Alergiczne zapalenie spojówek jest reakcją nadwrażliwości, w której kontakt z alergenem powoduje uwolnienie histaminy i innych mediatorów zapalenia z komórek tucznych spojówki [1]. Objawem wiodącym jest świąd – to on najczęściej odróżnia alergię od zakażenia [1, 2]. Większość postaci przebiega łagodnie, ale wiosenne i atopowe zapalenie rogówki i spojówki mogą zagrażać widzeniu [1, 3].
Sezonowe i całoroczne alergiczne zapalenie spojówek

Postać sezonowa wiąże się z pyłkami drzew, traw i chwastów, dlatego nasila się wiosną i latem. Postać całoroczna, zwykle łagodniejsza, wynika z kontaktu z roztoczami kurzu domowego, sierścią zwierząt lub zarodnikami pleśni [1]. Objawy to napady zaczerwienienia, łzawienia i świądu, często z kichaniem i wydzieliną z nosa, obrzękiem spojówki i powiek. Ostrość wzroku pozostaje prawidłowa [1].
Wiosenne zapalenie rogówki i spojówki u dzieci
Wiosenne zapalenie rogówki i spojówki dotyczy głównie chłopców i zaczyna się zwykle po 5. roku życia. U około 95% chorych ustępuje do końca okresu dojrzewania. W klimacie umiarkowanym ponad 90% dzieci ma także inne choroby atopowe, takie jak astma czy atopowe zapalenie skóry [1]. Objawy nasilają się późną wiosną i latem. Typowe są silny świąd, gęsta, ciągnąca się wydzielina i duże brodawki na spojówce powieki górnej. W cięższych przypadkach dochodzi do owrzodzenia rogówki [1].
Leczenie prowadzi okulista, a kontrole obejmują ocenę rogówki. Przy częstych zaostrzeniach stosuje się krople immunomodulujące, które pozwalają ograniczyć stosowanie sterydów [1]. Badania dzieci prowadzimy w ramach usługi Konsultacja okulistyczna dzieci; więcej o opiece nad najmłodszymi pacjentami na stronie huba Okulistyka dziecięca.
Atopowe zapalenie rogówki i spojówki
Atopowe zapalenie rogówki i spojówki występuje zwykle u dorosłych z wieloletnim atopowym zapaleniem skóry; według podręcznika Kanskiego szczyt zachorowań przypada między 30. a 50. rokiem życia. Choroba ma przebieg przewlekły, całoroczny, a około 5% chorych przechorowało w dzieciństwie wiosenne zapalenie rogówki i spojówki [1]. Typowe są świąd, zmiany wypryskowe na skórze powiek, pogrubienie brzegów powiek, śluzowa wydzielina i światłowstręt [1, 4].
Choroba może prowadzić do powikłań zagrażających wzrokowi: stożka rogówki, zaćmy, perforacji rogówki i odwarstwienia siatkówki. Ryzyko rośnie wraz z czasem trwania i nasileniem choroby [4]. Stożek rogówki stwierdza się u około 15% chorych [1]. Leczenie wymaga współpracy okulisty z dermatologiem i alergologiem [4].
Olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek u osób noszących soczewki kontaktowe
U osób noszących soczewki kontaktowe na spojówce powieki górnej mogą powstać duże brodawki. Przyczyną jest mechaniczne drażnienie przez soczewkę i odkładające się na niej białka [1, 5]. Objawami są świąd, śluzowa wydzielina, gorsza tolerancja soczewek i ich przemieszczanie się. Ryzyko zmniejszają staranna pielęgnacja, przestrzeganie terminów wymiany i soczewki jednodniowe [5]. Wybór rodzaju soczewek omawiamy w ramach usługi Dobór soczewek kontaktowych miękkich.
Kontaktowe alergiczne zapalenie powiek i spojówek
Reakcję alergiczną mogą wywołać składniki kosmetyków, płyny do soczewek, a także konserwanty zawarte w kroplach do oczu. Przy podejrzeniu takiego uczulenia pomocne są testy płatkowe [1, 3].
Rozpoznanie
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu w lampie szczelinowej, z oceną spojówki po wywinięciu powieki górnej [1]. Przy wiosennym zapaleniu rogówki i spojówki testy skórne wskazały co najmniej jeden alergen u 43–55% chorych [3]. Podobne objawy mogą dawać zespół suchego oka i zapalenie brzegów powiek – zob. Zapalenie brzegów powiek – objawy, przyczyny i leczenie.
Leczenie
Podstawą jest ograniczenie kontaktu z alergenem. Wytyczne Amerykańskiej Akademii Okulistyki wymieniają też okulary jako barierę dla pyłków, chłodne okłady, schłodzone sztuczne łzy, unikanie pocierania oczu, a w okresie pylenia mycie włosów i prysznic przed snem [3].
Krople łączące działanie przeciwhistaminowe i stabilizujące komórki tuczne działają szybko i pomagają wielu chorym [1].
Krople z lekiem obkurczającym naczynia mogą krótkotrwale łagodzić zaczerwienienie i świąd, ale część z nich jest przeznaczona tylko do krótkiego stosowania [1, 3].
Krople ze sterydem są skuteczne, jednak ze względu na ryzyko jaskry i zaćmy stosuje się je krótko i pod kontrolą okulisty, z pomiarem ciśnienia w oku [1, 3].
W wiosennym i atopowym zapaleniu rogówki i spojówki stosuje się leki immunomodulujące, które ograniczają potrzebę sterydów [1, 4].
Dlaczego nie należy trzeć oczu
Alergia oczna i atopia wiążą się ze stożkiem rogówki, a kontrola alergii i zaprzestanie pocierania oczu są ważne dla ograniczenia jego postępu [3]. U dzieci stożek rogówki postępuje szybciej niż u dorosłych. W przeglądzie z 2025 r. około 70% dzieci ze stożkiem miało w wywiadzie częste pocieranie oczu, a około 64% – wiosenne zapalenie rogówki i spojówki [6]. Więcej o tej chorobie we wpisie Stożek rogówki – objawy, których nie widać w zwykłym badaniu wzroku.
Kiedy potrzebna jest wizyta u okulisty
Wizyty wymagają: ból oka, światłowstręt, pogorszenie widzenia, nasilone objawy u dziecka, objawy oczne u osoby z atopowym zapaleniem skóry oraz świąd i dyskomfort u osoby noszącej soczewki kontaktowe [1, 3].
Dorosłych przyjmujemy w ramach usługi Konsultacja okulistyczna dorosłych, dzieci – w ramach usługi Konsultacja okulistyczna dzieci. Wizytę można umówić telefonicznie lub przez rejestrację on-line. Telefon i godziny pracy rejestracji są na stronie Kontakt.
Zakaźne postacie zapalenia spojówek opisują wpisy Bakteryjne zapalenie spojówek – objawy, przebieg i leczenie oraz Wirusowe zapalenie spojówek – objawy, przebieg, leczenie i zapobieganie.
Piśmiennictwo
Salmon JF. Kanski’s Clinical Ophthalmology: A Systematic Approach. Wyd. 10. Rozdz. 6: Conjunctiva. Elsevier; 2025.
Bloomenstein M. Conjunctivitis: Know Your Differentials. Review of Optometry. 2022.
Varu DM, Mah FS i wsp. Conjunctivitis Preferred Practice Pattern. American Academy of Ophthalmology; 2023.
Vera-Duarte GR i wsp. Atopic keratoconjunctivitis: From molecular mechanisms to clinical implications. Survey of Ophthalmology. 2026. doi:10.1016/j.survophthal.2026.03.011
Attar R. Contact Lens Complications: Recognition, Prevention and Management. Review of Optometry. 2024.
Gupta Y i wsp. Pediatric keratoconus. Survey of Ophthalmology. 2025. doi:10.1016/j.survophthal.2024.10.003





