Zaktualizowano: 5 dni temu
Zakażenia wirusowe są najczęstszą przyczyną ostrego infekcyjnego zapalenia spojówek – według przeglądu z 2022 r. odpowiadają za nawet 80% przypadków [1]. Większość z nich wywołują adenowirusy. Choroba zwykle ustępuje samoistnie, ale jest bardzo zaraźliwa, a w cięższych postaciach obejmuje także rogówkę [2, 3].
Przyczyny i drogi zakażenia

Adenowirusy przenoszą się przez kontakt z wydzieliną z oka lub dróg oddechowych, także pośrednio – przez ręczniki, klamki czy blaty. Wirus przeżywa na suchych powierzchniach przez wiele tygodni, a chory może zakażać jeszcze przed pojawieniem się objawów [2, 3]. Zachorowania występują często w ogniskach: w rodzinach, szkołach, miejscach pracy i placówkach medycznych [2].
U dzieci adenowirusy są również najczęstszą przyczyną wirusowego zapalenia spojówek. Część zakażonych nie ma objawów, a mimo to przenosi wirusa [4].
Zapalenie spojówek mogą wywołać także inne wirusy. Zakażenie wirusem opryszczki obejmuje zwykle jedno oko i często towarzyszą mu pęcherzyki na skórze powiek; wymaga ono innego leczenia niż zakażenie adenowirusowe [2, 3]. U dzieci przewlekłe zapalenie spojówek może podtrzymywać mięczak zakaźny – drobne grudki na brzegu powieki; szczyt zachorowań przypada na 2.–4. rok życia [2].
Postacie zakażenia adenowirusowego
Ostre grudkowe zapalenie spojówek – postać łagodna, często z objawami przeziębienia lub bólem gardła [2].
Gorączka gardłowo-spojówkowa – wywoływana głównie przez typy 3, 4 i 7 adenowirusa, z wyraźnym bólem gardła; szerzy się drogą kropelkową w rodzinach. Zajęcie rogówki występuje u około 30% chorych i zwykle ma łagodny przebieg [2].
Epidemiczne zapalenie rogówki i spojówki – wywoływane głównie przez typy 8, 19 i 37; najcięższa postać, z zajęciem rogówki u około 80% chorych i nasilonym światłowstrętem [2]. Szczegóły opisuje strona Epidemiczne zapalenie spojówki i rogówki – objawy, leczenie i profilaktyka.
Objawy
Typowe są zaczerwienienie oka, łzawienie i wodnista wydzielina, uczucie piasku pod powiekami oraz światłowstręt. Zwykle najpierw choruje jedno oko, a po kilku dniach często także drugie [2, 3]. W badaniu widoczne są grudki na spojówce, drobne wybroczyny, a w cięższych przypadkach błony rzekome. Charakterystyczne dla zakażenia wirusowego jest powiększenie węzła chłonnego przed uchem [2].
Jak długo trwa choroba i jak długo zaraża
Objawy zakażenia adenowirusowego ustępują zwykle w ciągu 5–14 dni [3]. Wytyczne Amerykańskiej Akademii Okulistyki zalecają ograniczenie bliskich kontaktów przez 10–14 dni od początku objawów w drugim oku [3].
Zmiany w rogówce pojawiają się później. Punktowe zapalenie nabłonka występuje zwykle w ciągu 7–10 dni od początku choroby i ustępuje w ciągu około 2 tygodni. Pod nabłonkiem mogą następnie powstać drobne nacieki, które czasem utrzymują się lub nawracają przez miesiące, a nawet lata, i obniżają ostrość wzroku [2]. Dlatego przy przedłużającym się zamgleniu widzenia potrzebna jest kontrola okulistyczna [3].
Rozpoznanie
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu w lampie szczelinowej. Dostępne są szybkie testy wykrywające antygen adenowirusa, jednak ich czułość w badaniach wahała się od 40% do 93% [3]. Rozpoznanie postawione wyłącznie na podstawie obrazu klinicznego bywa niepewne: w badaniu RAPID obecność adenowirusa potwierdzono badaniem PCR tylko u 28 z 212 osób, u których podejrzewano to zakażenie [5]. Badanie okulistyczne pozwala też odróżnić zakażenie wirusowe od bakteryjnego i od alergii – zob. Bakteryjne zapalenie spojówek – objawy, przebieg i leczenie oraz Choroby alergiczne oczu – objawy, rodzaje alergicznego zapalenia spojówek i leczenie.
Leczenie
Nie ma leku przeciwwirusowego o udowodnionej skuteczności wobec adenowirusów [2]. Krople przeciwwirusowe stosowane w zakażeniu wirusem opryszczki były badane w zapaleniu adenowirusowym, ale bez wyników, które pozwalałyby na ich zalecanie [3]. Antybiotyki nie działają na wirusy i nie skracają choroby [3].
Leczenie jest objawowe [2]:
chłodne okłady – z czystych, jednorazowych kompresów,
sztuczne łzy, najlepiej bez konserwantów w opakowaniach jednorazowych, co dodatkowo ogranicza ryzyko przeniesienia wirusa,
przerwa w noszeniu soczewek kontaktowych do ustąpienia objawów.
Krople ze sterydem stosuje się tylko w wybranych sytuacjach, na przykład przy błonach rzekomych lub naciekach w rogówce obniżających ostrość wzroku, wyłącznie z zalecenia okulisty i pod jego kontrolą [3]. Jako możliwe leczenie badano także jednorazowe przemycie oka roztworem jodopowidonu; dotychczasowe badania wskazują na dobrą tolerancję, ale nie stanowią jeszcze podstawy do zaleceń [3, 5].
Jak chronić bliskich
częste mycie rąk i niedotykanie oczu,
osobny ręcznik i poszewka na poduszkę,
ograniczenie bliskich kontaktów przez 10–14 dni od początku objawów w drugim oku,
dezynfekcja często dotykanych powierzchni [2, 3].
Kiedy potrzebna jest wizyta u okulisty
Wizyty wymagają: ból oka, światłowstręt, pogorszenie widzenia, zapalenie jednego oka z pęcherzykami na powiece, zapalenie spojówek u noworodka, objawy u osoby noszącej soczewki kontaktowe oraz zamglenie widzenia utrzymujące się po ustąpieniu zaczerwienienia [2, 3].
Dorosłych przyjmujemy w ramach usługi Konsultacja okulistyczna dorosłych, dzieci – w ramach usługi Konsultacja okulistyczna dzieci. Wizytę można umówić telefonicznie lub przez rejestrację on-line. Telefon i godziny pracy rejestracji są na stronie Kontakt.
Piśmiennictwo
Bloomenstein M. Conjunctivitis: Know Your Differentials. Review of Optometry. 2022.
Salmon JF. Kanski’s Clinical Ophthalmology: A Systematic Approach. Wyd. 10. Rozdz. 6: Conjunctiva. Elsevier; 2025.
Varu DM, Mah FS i wsp. Conjunctivitis Preferred Practice Pattern. American Academy of Ophthalmology; 2023.
Williamson A. Painful Red Eyes in Our Littles: How We Can Help. Review of Optometry. 2025.
Than T. Facts and Fiction About Adenoviral Conjunctivitis. Review of Optometry. 2022.





